Voortgezette Koude Oorlog (met andere middelen) en geopolitieke dwalingen

Wat Nixon en ook Reagan niet of maar ten dele lukte – de publieke opinie propagandistisch massief achter zich zien te krijgen – daar lijkt Biden in navolging van Bush jr. ondanks zijn gestamel wonderwel in te slagen. Het is een all-American show en wee degene die zich niet voegt naar deze expansieve agenda. Die is een Putin-aanhanger, Palestijnenvriend of erger en geeft autocraten vrij spel. Dat is het frame waarin 'goed' en 'kwaad' om de voorrang strijden, maar nietsontziende belangenstrijd, dubbele agenda's, historische amnesie en hypocrisie buiten beschouwing laat. De VS leunen zwaar op hun Europese bondgenoten, maar voeren op het wereldtoneel feitelijk een achterhoedegevecht. Een Aziatisch-Afrikaans-Latijns Amerikaanse coalitie van (min of meer) anti-Westerse gelijkgestemden die het merendeel van de wereldbevolking omvat tekent zich al een tijd af en zal haar stem nog luid en duidelijk laten horen. 1 Zeker in strategisch politiek-economisch opzicht. Wie daaraan nog twijfelt moet zich maar eens vergewissen van alle recente ontwikkelingen op dit gebied. Dan zal duidelijk worden dat de Westerse dominantie inclusief de gewaande superioriteit geen lang leven meer beschoren is en dat Europa op haar tellen moet passen wil zij zich niet volledig tussen de grootmachten klem laten zetten. De (voortgezette) Koude Oorlog die allang geen ideologische controverse tussen 'kapitalisme' en 'communisme' meer behelst wordt met name op financieel-economisch vlak uitgevochten. Daar steken territoriale ambities ondanks al het oorlogsgeweld en wapengekletter schril bij af. Het idee dat deze oorlog met de ontmanteling van de voormalige Sovjet-Unie en de val van de Muur wel 'definitief' in het voordeel van de VS zou zijn beslecht is volledig misplaatst gebleken. De wereldwijde economische afhankelijkheid met betrekking tot China is in menig opzicht omvattender dan men wil erkennen. Dat geldt niet in de laatste plaats ook voor de VS. Al degenen die menen tot in lengte van dagen het 'Atlantische model' te kunnen blijven voortzetten zullen nog raar opkijken wanneer blijkt dat de geopolitieke ordening danig is gewijzigd en dat de machtsbalans naar het Oosten en Zuiden is verschoven. Dat kan men betreuren of ontkennen, maar deze realiteit is onmiskenbaar en zal niet zo makkelijk ongedaan kunnen worden gemaakt. Daarvoor heeft 'de (globalistische) markteconomie' zich al veel te diep in de fijnmazige interdependente verhoudingen genesteld. Dat is de paradox die voor velen een (te) pijnlijke realiteit blijkt.
Velen lijken zich als laatste strohalm aan de strijd om de Oekraïne vast te klampen, maar men beseft niet dat elders de bakens ingrijpend worden verzet. Dat is op zijn minst opmerkelijk, zo niet kortzichtig. Jazeker, Navalny is tragisch omgekomen c.q. ter dood gebracht. Maar hoeveel politieke kopstukken zijn er niet in en buiten de VS onder verdachte omstandigheden aan hun einde gekomen? Denk eens aan de vermoorde Amerikaanse presidenten Lincoln, Garfield en McKinley, de omstreden vakbondsleider Jimmy Hoffa, de activisten Malcolm X en Marten Luther King, president John F. Kennedy, Bobby Kennedy, om nog maar niet te spreken over mensen als Che Guevarra, Patrice Lumumba, Salvador Allende e.v.a. Ook al ging het vaak om 'eenmansacties' (zoals ook bij de moordaanslagen op de Duitse studentenactivisten Ohnesorg en Dutschke), of zelfdoding (in het geval van Allende), vele tekenen verwezen naar bemoeienis van FBI, CIA of andere geheime diensten en hun handlangers (die al dan niet werden gesteund door reactionaire mediaconcerns zoals onder meer het toenmalige Springer-concern dat in de Bondsrepubliek openlijk tot 'verzet tegen het opruiend gespuis' opriep waardoor zaken snel escaleerden). Strijders 'voor de goede zaak' zijn er kennelijk in soorten en maten en hebben vele gezichten. Dat zou op zijn minst te denken moeten geven.

Intussen ontpopt menig staatsman zich nogal two-faced en schaakt op meerdere borden tegelijk. Dat geldt niet alleen voor Erdogan die het strategisch pokerspel geraffineerd blijkt te beheersen en ervoor zorgt zowel met Putin als met de EU en de Navo on speaking terms te blijven (en daardoor zijn handen vrij houdt), maar inmiddels ook voor president Macron die het nota bene heeft over het zenden van troepen naar de Oekraïne. Als er iets is wat te allen tijde vermeden moet worden is het wel zulk soort idiote, want desastreuze gedachtegangen die de wereldgemeenschap al eerder niet te overziene ramspoed en ellende hebben gebracht. Totaal onverantwoord. De de-escalerende voortrekkersrol die de as Berlijn-Parijs een tijdlang vervulde is omgeslagen naar een hyperige oorlogsmentaliteit die de stabiliteit van Europa op het spel zet. Dat alles heeft met peacekeeping weinig te maken. Dat de EU via Von der Leyen c.s. blind achter de oorlogshitsers aanloopt is al verontrustend genoeg, maar wanneer men meent dat een militair bondgenootschap slechts 'verdediging' beoogt en geen escalatie veroorzaakt, dan vergist men zich deerlijk. Op deze manier is 'verdediging' beslist niet in goede handen en zou daarom tot grootschalig verzet moeten leiden. Dat dit volledig achterwege blijft (dan wel uit alle macht de kop wordt ingedrukt) en de sfinxachtige beleidsverantwoordelijken vrij spel houden is zo mogelijk nog verontrustender. Men is collectief een uiterst gevaarlijke weg ingeslagen waarbij er maar weinig nodig is om de hele zaak finaal uit de hand te laten lopen. Men speelt zogezegd met vuur, maar terwijl het periodiek afsteken van lokaal vuurwerk politiek gevoelig ligt draait de wapenindustrie op volle toeren. Dat is de paradoxale realiteit waarin wij (moeten) leven, maar die elk moment uit elkaar kan spatten indien men blijft weigeren bij zinnen te komen. Ja maar wat moeten we dàn, hoor ik u zeggen. Zoals eerder betoogd is geopolitieke instabiliteit (helaas) een gegeven waaraan men nauwelijks handen en voeten weet te geven. Men grijpt naar militaire middelen alsof het de  gewoonste zaak van de wereld is en verkeert blijkbaar in de veronderstelling dat daarmee de geopolitieke verhoudingen wel genoegzaam naar eigen hand gezet kunnen worden. Nu, dat is een grove misvatting. Daarmee zullen Putin's aspiraties zeker niet worden gestuit en zullen vele andere ontregelde verhoudingen ook niet méér in evenwicht worden gebracht. Integendeel. Nog meer geharnaste verschansing zal het gevolg zijn, terwijl 'het zaken doen' zonder al te veel scrupules gewoon doorgaat. Wie geen zicht heeft op deze mondiale ontwikkelingen zal daarop ook geen visie kunnen ontwikkelen, laat staan tot daden kunnen komen die er werkelijk toe doen. Daarover zou het debat in Europa moeten gaan, in plaats van zich met secundaire dan wel marginale zaken bezig te houden en intussen ernstige interne problemen te laten verloederen. De komende Europese verkiezingen zullen uitwijzen dat extreem rechts het ongewenste kind is dat men bij alle misplaatste 'vooruitgang' onnadenkend zelf heeft gebaard. Dat men dit niet wil erkennen spreekt boekdelen en zegt veel over de (politieke en culturele) inertie en hypocrisie die het moderne leven eigen schijnt te moeten zijn.

(Non)sense en sensibility

'Sensibiliseren', daar ging het ex-minister en CDA-partijleider Hoekstra nog niet zo lang geleden om. Nu hij zelf een 'functie elders' heeft aanvaard en het hazenpad heeft gekozen (of in navolging van andere collega's 'de vlucht voorwaarts' zo men wil), kan men zich afvragen hoe het met de politieke 'sensibility' van menigeen is gesteld. Is men werkelijk zo 'verstandig' en consciëntieus als men voorgeeft? Plotseling komt men er achter dat er van alles moet gebeuren om de samenleving weer enigszins vlot te kunnen trekken, maar hoelang speelde dit feitelijk al? Vanaf de start van Rutte-1 (2010) kon men waarnemen en constateren dat de (voortgezette) gekozen beleidslijn van 'meer markt en minder overheid' een desastreuze ontwikkeling was. Maar zowel de achtereenvolgende coalitiepartners CDA, PvdA en D66 wilden van geen wijken weten. De VVD-agenda moest worden gevolgd en uitgevoerd. De burger zou 'participeren', of hij dat nu wilde of niet. Voor minder deed men – en met name minister van Sociale Zaken en vice-premier Asscher (PvdA) in Rutte-2 – het niet. De Koning zei het hen braaf na. (Overigens maakten ook de vorige informateur Plasterk en huidige PvdA/GL-voorman Timmermans van datzelfde 'hervormingskabinet' deel uit).

Maar wie zijn nu degenen die om het hardst om 'voortvarende aanpak' van de problemen roepen? Niet zozeer de voormalige politiek-oppositionele kring tegen het beleid, maar juist degenen die dat beleid ten volle hebben gesteund, zoals naast de genoemde coalitiepartners velen uit de financiële wereld. Dat is niet alleen hoogst opmerkelijk, maar in feite hypocriet en lafhartig. Wel Rutte c.s. prijzen, maar geen rekenschap over de betoonde adhesie. Het straatje moet schoon, zoveel is duidelijk en daarbij past geen 'omzien' (al dan niet 'in verwondering'). Te pijnlijk en 'niet opportuun', zoals het heet. Maar van een kouwe kermis zal men ook 'koud' blijven thuiskomen. Nu nota bene Putters als pleitbezorger van de participatiesamenleving aan het formatieroer is gezet en zowel de VVD als PvdA en D66 in de mediakolommen worden ontzien, wordt het tijd dat men bij zinnen komt en de ogen (alsnog) opent, ook al is het jaren en zelfs decennia te laat om de klok beleidsmatig terug te kunnen draaien. De schade die is aangericht zal zoals gesteld simpelweg niet in een handomdraai ongedaan kunnen worden gemaakt. Wat men verder ook moge betogen. De huidige onderhandelaars wacht een loodzware klus. Vandaar dat men ook om(t)zichtig te werk gaat en ervoor waakt in de gapende valkuil van puinruimers te belanden. Wanneer daarbij ook moet samengewerkt met de voor het gevoerde beleid hoofdverantwoordelijke VVD is dat natuurlijk vragen om grote moeilijkheden. Dat snapt eenieder die ook maar enigszins de ontwikkelingen heeft gevolgd. Van 'sensibility' is dan ook vooralsnog weinig sprake — en kan dat ook nauwelijks zijn zolang de vele blinde vlekken niet verdwijnen. Business as usual is geen optie, maar ook vele wilde plannen die nu opduiken (maar lang niet zo doortastend zijn als wordt gesuggereerd) zullen met de nodige scepsis benaderd moeten worden, wil men voorkomen dat het ondanks alles toch weer 'business as usual' wordt. Men kan de zinnen willen zetten op van alles en nog wat, maar zoals in het leven geldt ook in de politiek: you cannot eat your cake and have it. Wanneer kansen en mogelijkheden om de samenleving ten dienste te staan worden verspeeld zoals jarenlang het geval is geweest, zijn 'tranen' (en zeker krokodilletranen) niet de geëigende weg om de juiste draad op te kunnen pakken. Om nog maar niet te spreken over het prematuur zwart maken van personen en partijen die geacht worden daarmee aan de slag te gaan. Want 'populisme' is evenals migratieretoriek een onmiskenbare samenlevingsbrede factor in de huidige politieke constellatie. Daarvan zijn vele partijen en gremia doortrokken, wat men ook over 'verstandigheid' te berde moge brengen. De gemakzuchtige en kortzichtige nonsens tiert welig.

Mede naar aanleiding van een vraag van een lezer (zie Gastenboek) nemen wij hier graag de Tijdlijn over uit het eindrapport Blind voor Mens en Recht van de parlementaire onderzoekscommissie Van Nispen (feb 2024) waarin verslag wordt gedaan over de oorzaken en mechanismen van ruim 30 jaar falend beleid en bestuur met betrekking tot de sociale zekerheid, zoals wij deze langlopende ontwikkeling al eerder diepgaand analyseerden in Burgers op Drift - De staat van vertwijfeling; pathologie van een gedesoriënteerde samenleving (Blacklabel Publishing 2020). 2 Goed om de zaken rond 'bestaanszekerheid' in een ruim politiek(-ideologisch) kader te plaatsen, opdat men zich niet meer kan beroepen op (selectieve) bestuurlijke 'amnesie' en beleids-verantwoordelijken niet meer kunnen volhouden dat het om 'incidentele ontsporingen' ging (die beter hadden moeten worden 'gemanaged', dan wel 'gecommuniceerd'). De ideologische component van verkwanselde burger- en samenlevingsbelangen is pijnlijk duidelijk en kan niet langer worden genegeerd. Het ging naast 'uitvoering', vooral en met name om rigide wetgeving die allerwegen tekortschoot, dan wel haar doel volledig voorbij schoot en rechtsstatelijke beginselen voor lief nam en zelfs schoffeerde. Maar zoals gezegd, een verloederde bestuurscultuur herstel je niet zomaar even. Dat vergt een lange adem. Neem er gedegen kennis van zouden wij willen zeggen en stop nu eindelijk met het rondbazuinen van sprookjes.