Leiders, volgelingen en verlichte geesten

While the poet lifts his pen, the soldier whets his sword…

Door de tijden heen hebben mensen zich aan tal van wensdromen vastgeklampt, hoewel weinig daarvan feitelijk is gematerialiseerd. Goeroes en volgelingen te over, de verkondigde 'waarheden' waren niet van de lucht. De drijvende kracht hierachter was – en is – steevast de hoop op een betere wereld. Is het niet hier en nu, dan toch zeker op termijn. Van Jezus, Boeddha en Marx tot Ayn Rand, zij allen verkondigden het heil en 'de verlossing' in soorten en maten. Moderne goeroes doen er met hun marketing gerichte slogans en heilsboodschappen niet voor onder. Wensdromen zijn voor hen niets minder dan handel die met de juiste aanpak te gelde kunnen worden gemaakt. Aan illusies geen gebrek, dus wat let hen. Waar vraag is is immers aanbod.

Intussen zijn er flink wat via het buitenland opererende bendes actief die beslag leggen op alles waar men maar de handen op kan leggen. Zowel het publieke als private domein zijn doelwit en moeten het als roofterrein ontgelden. In werkelijkheid is deze ontwikkeling van het criminele schemergebied  echter omvangrijker dan uit de officiële cijfers van het WODC of CBS blijkt. Deze rondtrekkende en vaak uit Oost-Europa afkomstige groepen plegen niet alleen inbraken en overvallen zoals winkeldiefstallen en plofkraken, maar hebben het ook gemunt op bedrijfsinventarissen waarmee kostbare materialen en gereedschappen worden buitgemaakt. Er wordt doelgericht gewerkt met verkenners, waarna uitvoerders en helers de gestolen goederen direct naar het buitenland smokkelen. Hiervoor worden vaak jonge medewerkers geronseld. Beleidsmakers krijgen er al met al, evenals ten aanzien van de drugshandel maar matig greep op, zoals dat ook geldt voor witwassen, belastingontduiking en corruptie.

Dus hoewel velen zich vastklampen aan het idee van 'law and order' is het in de praktijk vaak maar matig gesteld met de veronderstelde 'goede bedoelingen'. Nederland ontwikkelt zich snel als een wild-west-land waar criminaliteit welig kan gedijen. Daarvoor werd al in een vroeg stadium gewaarschuwd, maar deze raad werd lange tijd in de wind geslagen of gemarginaliseerd. De open, maar tevens over-georganiseerde samenleving blijkt uiterst kwetsbaar voor eenieder met kwade bedoelingen of bedoelingen die het daglicht niet kunnen verdragen. Alle remedies die onder het motto 'samen' worden bedacht lijken vrij zinloos bij alle naïveteit die de aanpak van georganiseerde misdaad omgeeft.

Verlichte geesten mogen zich van aardse zaken bevrijd wanen, men blijft onderworpen aan de mechanismen van de human condition, ofwel het menselijk tekort. De mens is tenslotte een product van natuur en cultuur en die fenomenen heeft men maar mondjesmaat in de hand. Persoonlijk welbevinden is één ding, het maatschappelijk heil zal daarentegen alleen bewerkstelligd kunnen worden door constante inspanning om de vele ongerijmdheden des levens te beteugelen. En dan nog. De vele cirkelgangen laten zien dat dit geen sinecure is en keer op keer door opeenvolgende generaties opnieuw ter hand genomen dient te worden. De lessen die men al dan niet bereid is te leren breken de mens vaker op dan nodig is, maar ook dat is een onderdeel van het menselijk tekort. Wie derhalve meent dat met wat 'bijsturing' of solipsistische 'introspectie' alles wel genoegzaam kan worden geregeld, heeft weinig begrepen van de enorme opgave waarvoor men feitelijk staat. In retrospectief is er flink wat regressie gaande die eerdere verworvenheden om zeep helpt. Daarmee vervliegt de hoop op de toekomst en maakt men zinloze passen op de plaats, terwijl tal van kwesties schreeuwen om vastberadenheid en doortastendheid. Maar de realiteitszin is ver te zoeken. Zeker bij degenen die verstrikt zijn geraakt in concepten die voor 'modern' en 'eigentijds' moeten doorgaan, maar niet tegen de algehele moderniteit zijn opgewassen en het juist daartegen afleggen. De politiek staat er zoals bekend bol van. Maar daarmee worden dan ook merendeels retorische achterhoedegevechten geleverd. Zaken worden elders gedaan. Het liefst aan kritische ogen onttrokken. Het ware daarom beter dat bevolkingen zich van 'leiders' en hun woordvoerders distantiëren en hun eigen koers bepalen. Niet op een solipsistische egomane manier, maar een medemenselijke die verder reikt dan de waan van de dag en oog heeft voor het collectief welzijn.

Nu beweren sommigen dat de hedendaagse burger 'gevoeliger' zou zijn voor problemen en dat het daardoor slechts lijkt alsof problemen zouden toenemen. De suggestie die hiermee wordt gewekt is dat een en ander wordt overdreven en dat het allemaal wel meevalt. Een zeer discutabele veronderstelling. Want waar gaat het hier over? Om probleempjes in de microsfeer? Nee, hier worden sans gêne maatschappelijke vraagstukken zoals het armoedevraagstuk bedoeld. Welja, we 'beleven' zaken nu eenmaal allemaal anders. Kwestie van psychologische geaardheid? 'Capabilities? Of toch 'gewoon' sociaal-maatschappelijke en economische ongelijkheid? U zegt het maar. Wat je niet wil zien bestaat immers niet? Maatschappelijke vraagstukken willen reduceren tot louter persoonlijke factoren heeft echter wel een prijs. Dan wordt het leven in zulk een microkosmos een regelrechte kermis der ijdelheden, ofwel een schimmenspel.

Het is bijna niet te geloven wat hier eventjes uit de losse pols wordt beweerd, zo lusten we er nog wel een paar. Ook ten aanzien van de consumptie is de burger de zondebok. Hij is niet alleen gedragsmatig verantwoordelijk voor de uitstoot van schadelijke stoffen en massieve afvalproductie zoals plastic, hij slurpt ook nog eens energie en water bij de vleet. Zoals steeds bij dit soort uitspraken blijven de producenten en industriële grootverbruikers buiten schot, zodat de suggestie wordt gewekt dat het allemaal een kwestie van  'zuinig omgaan met' is en de eco-ellende met een beetje goede wil wel in orde komt. Maar wie zijn hier nu eigenlijk wèrkelijk gewetenloos bezig zoals de impliciete beschuldiging luidt? Het wordt tijd dat er zand uit ogen wordt gewreven en dat men kennis neemt van de werkelijke disproportionele verhoudingen qua (groot)verbruik. Wie jagen de vraag naar energie, grondstoffen en hulpbronnen aan? Zijn dat werkelijk louter en alleen de huishoudens zoals wordt beweerd? De werkelijkheid is oncomfortabel voor degenen die de ogen willen sluiten voor de vele ongerijmdheden in de samenleving wat deze materie betreft. Burgers zijn een makkelijk doelwit, maar voor degenen die rode lopers krijgen uitgelegd en zowel bestuurlijk als fiscaal en infrastructureel worden ontzien moet kennelijk omzichtigheid worden betracht. Geheel in lijn met neoliberale benaderingswijzen worden primaire levensbehoeften ondergeschikt gemaakt aan economische productiefactoren. Fluwelen handschoentjes is het motto. De burger begrijpt het wel. En anders moet hij daartoe worden 'aangespoord' (gemodelleerd zo men wil). Zou het werkelijk?

Als alles zo simpel was als het hier wordt voorgesteld zouden we geen politiek meer nodig hebben. Dan was het gewoon een kwestie van herstructurering van de 'mindset'. Mooi toch, problemen opgelost en feesten maar… Op deze wijze geven de verzamelde politieke en mediawoordvoerders er blijk van weinig benul te hebben van de enorme impact die het gevoerde beleid op de levens van mensen heeft. Maar wellicht is het teveel gevraagd om te verwachten dat men gezien de gebrekkige kennis waarmee velen tegenwoordig moeten opgroeien de politieke antennes goed weet te richten. Ook hier wreekt zich de onderwijskundige kaalslag die inmiddels al zoveel maatschappelijke schade heeft aangericht. Wanneer de focus voornamelijk wordt gericht op bedrijfseconomie, communicatie en marketing moet men derhalve niet vreemd opkijken dat er slechts particuliere 'verhalen' overblijven waarmee de kolommen moeten worden gevuld en dat de ganse macro-context in rap tempo collectief uit beeld verdwijnt. Depolitisering jaagt de onbenulligheid aan en vice versa, zodat de marktideologie volledig vrij spel heeft en ongestoord kan voortwoekeren..