Time out (and all that jazz)

Bij alle gejubel over 'vooruitgang' laten ruim acht miljard mensen zich koeioneren door een handjevol personen die de wereld als hun privé-domein beschouwen, vervolgens de boel – hoe paradoxaal ook – richtingloos naar hun hand zetten zonder zich al te veel om de mensheid te bekommeren en menen daartoe ook het recht te hebben. U had het over 'democratie' (die in opmars zou zijn)? Mondiaal feodalisme zal men bedoelen.

Nee, we leven nog alleszins in het – sinds jaar en dag vooral regressief-reactionaire – 'vissentijdperk' waarin naast verwarring, afbraak van systemen en instituties, fragmentering en instabiliteit kenmerkende fenomenen zijn. Met de door esoterische 'New Agers' veelbezongen maar gecommercialiseerde 'spiritualiteit' is het droevig gesteld. 'The Age of Aquarius' met een verwachting van 'mutual understanding' zal nog lang op zich laten wachten zolang de angst voor 'mutual assured destruction' (MAD) dominant blijft in het politieke en culturele leven. Gaat het vooral om risicomijdend of risicozoekend gedrag? In feite jongleren de madhatters met apocalyptische zelfdestructie alsof het om een weird party gaat. Een weerzinwekkend gekkenhuis van waanzinnigen en geflipte geesten kortom. De persoonsverheerlijking waardoor velen zich laten imponeren neemt daarbij bizarre vormen aan.

De ganse wereld zou er daarom goed aan doen een flinke time out te nemen waarbij de mensheid zich zou kunnen bezinnen op hetgeen men de afgelopen eeuw tot stand heeft gebracht c.q. heeft aangericht, in plaats van als doldrieste dwazen door te denderen en van de ene oprisping en 'calamiteit' naar de andere te zwalken. Weinigen blijken echter echt voor rede vatbaar als het erop aankomt, ondanks alle verwoede pogingen om zaakgelastigden van uiteenlopende snit tot andere – meer afgewogen – gedachten te bewegen. Het blijft doodlopende one way-traffic alom. Ofwel vechten tegen de bierkaai.

Men kan menen dat het humanitair idealisme van weleer nogal eens naïef ingegeven en gekleurd was, maar in de aftermath van het doorgeschoten hyper-individualistisch gerichte denken waarin we ons nu bevinden blijkt de richting- en doelloosheid een nauwelijks te overschatten destabiliserend fenomeen dat elke naïviteit in achteloosheid en kortzichtigheid verre overtreft. De zelfingenomenheid met de gewaande 'vooruitgang' die tentoon wordt gespreid is derhalve gezien alle regressie misplaatst. De realiteit gebiedt eenvoudigweg om andere wegen in te slaan en de hoge toon te matigen. Wat meer bescheidenheid in de aspiraties zou menigeen niet misstaan. Zeker degenen niet die de touwtjes naar willekeur bedienen en daarbij vooral onbeschaamd hun persoonlijke ambities laten prevaleren.

"Een beetje corruptie bestaat niet"

Naast (diverse vormen van) corruptie is er in het overheidsdomein sprake van collusie, waarbij er sprake is van een ongewenste, want ondermijnende verstrengeling van belangen waarop nauwelijks toezicht is, zoals in het recente verleden al werd gesteld en uitvoerig geanalyseerd. 1
Vanwege het schemergebied dat ten gevolge van een ingeslopen cultuur van lobbyen en alles daaromheen ontstaat, kalven zowel het afleggen van verantwoordelijkheid, alsook daarbij ingenomen posities, belangenafwegingen en de algehele transparantie van het openbaar bestuur zienderogen af. In democratisch en maatschappelijk opzicht een onacceptabele ontwikkeling.

Nee, zo komt men er niet en blijft 'transparantie' een volstrekt gratuit begrip. De mechanismen van belangenverstrengeling zijn inmiddels dermate gecorrumpeerd dat het ganse politieke en bestuurlijke domein ermee vergiftigd is. Deze cultuur van wheeling & dealing is vele malen ondermijnender voor de rechtsstatelijkheid en legitimiteit van bestuur dan welke individuele politieke partij ook. Vooral wanneer zulk een cultuur zodanig geïnstitutionaliseerd is geraakt dat deze manier van 'zaken doen' gemeengoed wordt. De burger moge 'calculerend' te werk gaan, maar wanneer de overheid zelve de kroon spant en zich weinig gelegen laat liggen aan de maatschappelijke consequenties van haar illegitieme handelen dan is men verder van huis en vervallen alle 'morele' gedragsappèls die men meent tentoon te moeten spreiden. Zeker nu ook het Constitutioneel Hof van de baan is en opgeofferd wordt aan defensiebelangen behoeft men niet zo hoog van de toren te blazen over (bescherming van) de rechtsstaat. Wat denkt men eigenlijk met alle geproduceerde en aangeschafte wapens te verdedigen? Een failliete boedel? Een huis zonder fundering? Een verzopen en dolgedraaide polder? Men kakelt maar wat zonder dat dit enige impact heeft op de bestaande machtsverhoudingen. Wel zo 'geruststellend'… . Want ja, waarom zou men zich ook maar iets gelegen laten liggen aan analyses van specialisten die deze status quo als een façade voor ongebreidelde inhaligheid ontmaskeren en al tijden oproepen tot het maken van schoon schip? Dan kennelijk liever weer een commissie optuigen die zich buigt over het zoveelste rapport dat beterschap belooft maar dit vervolgens aan goede intenties overlaat. 4 Want het bepleite 'realisme' verdampt alras bij overspannen ambities die keer op keer bewijzen a bridge too far te zijn. Een matiging hiervan en een meer bescheiden opstelling ten aanzien wat nodig, nuttig en wenselijk is ware veruit te verkiezen. Het bestrijden van ambtelijke corruptie zou veel meer prioriteit dienen te krijgen in plaats van steeds maar weer de beschuldigende vinger naar de burger te wijzen, ook al tieren vele vormen van oplichting welig. Maar dan dient de volksvertegenwoordiging zelf ook geen boter op het hoofd te hebben, maar stevig door te pakken. Met wederom nieuwe verkiezingen in aantocht waarbij de aandacht steevast naar secundaire zaken uitgaat een welhaast ijdele gedachte.

Zo wordt weer eens het non-issue van het vergrijzingsspookbeeld van stal gehaald waaraan zowat alle problemen van de huidige maatschappij worden toegeschreven als woningnood, de kosten van de gezondheidszorg, de onontkoombare bezuinigingsnoodzaak, de belasting- en sociale zekerheidssystematiek enzovoort, alsof niet het wilde gesmijt met vele miljarden maar ouderen de boosdoeners zijn daar zij allen over flinke 'vermogens' zouden beschikken die hen niet toekomen en zij slechts zouden 'parasiteren' op de arbeid van jongere generaties. Een vileine en malicieuze wijze van afschuiven van de consequenties van beleidsbeslissingen die de politiek eigen is. Deze polariserende animositeit doet afbreuk aan de schamele (restjes) solidariteit die er in weerwil van alle verdeel-en-heersmechanismen nog resteren. Zo ook het gedram over de inflatie als verondersteld 'eigenstandig' fenomeen, in plaats van dit te relateren aan oplopende kosten voor levensonderhoud – met name vanwege belastingheffing – en daarbij structureel achterblijvende inkomensposities. Hoed u derhalve voor rekenmeesters die uitsluitend het eigenbelang voor ogen hebben en daarnaar uiterst selectief calculeren. Van links tot rechts laat men zich echter door dit soort onsmakelijke overwegingen leiden vanuit de kennelijke gedachte dat men daarmee het maatschappelijk belang zou dienen. Maar niets is minder waar. De Abstieg – ofwel het afglijden – gaat onverminderd voort en doet haar verwoestende werk. 

Daarbij nemen zowel in de politiek als in het openbaar bestuur en de media apolitieke benaderingen hand over hand toe. De depolitisering die hiervan het gevolg is heeft inmiddels verontrustende vormen aangenomen en lijkt niet meer te stuiten. Men bedient zich naast alle marketing- en managementretoriek hoe langer hoe meer van rammelende 'psychologische inzichten' en verklaringen voor maatschappelijke vraagstukken en ontwikkelingen die een schromelijk gebrek aan feitenkennis demonstreren. Het tabloid-achtige karakter van zulke beschouwingen is deerniswekkend. Het beeld dat hiermee wordt opgeroepen is er een van een grote nietszeggendheid waarmee vele urgente vraagstukken van hun politieke portee worden ontdaan en de politiek niet alleen wordt ontzien, maar feitelijk wordt afgeschreven. Intussen gaat de opruiende oorlogspropaganda onverminderd voort. Van de rode lopers die nu breeduit voor het militaire bedrijf worden uitgerold kon secretaris-generaal Luns destijds alleen maar dromen. Maar ja, toen was vreedzaam links nog een machtsfactor van betekenis. Zelfs de Vietnam-generaals moesten het in eigen land tegen de massale weerstand tegen hun beleid afleggen. Dat is nu wel even anders nu de geesten allerwegen rijp worden gemaakt voor een verwoestende slachtpartij. Men jubelt en juicht evenwel nog voordat de beer geschoten is. De onbezonnen naïviteit van dit alles is zal menigeen nog betreuren.

Europese landen laten zich in hun opstelling meer en meer door vergelijkbare amoreel-opportunistische handelwijzen kennen als door spionage- en inlichtingendiensten worden toegepast die voor weinig terugdeinzen als het om ontregeling en destabilisatie gaat. De 'waarden' die men zegt te verdedigen zijn even broos als de methoden die men toepast om het eigen (ideologische) gelijk te adstrueren en zo mogelijk aan anderen op te leggen. In de geopolitiek gaat het echter niet zozeer om 'waarden' (al of niet onder het mom van religie), als wel om het streven naar hegemonie met gebruik van (of dreiging met) alle denkbare machtsmiddelen. Daarbij worden mensen en samenleving structureel van ondergeschikt belang beschouwd en maalt men nauwelijks om de gevolgen van zulke denk- en handelwijzen. Voorlopig laten Europa en de EU zich echter onder leiding van Rutte en Von der Leyen reduceren tot pinautomaat van de VS. Lekker bezig. Dat zijn nog eens 'deals' waarmee men kan thuiskomen. We laten ons genadeloos opjutten en met open ogen bestelen. Trump wrijft in zijn handen bij zoveel onbenulligheid. Wie neemt hem dat kwalijk, zo kan men zich retorisch afvragen.