Geopolitics

In ruimer verband geldt het adagium 'wie niet achterom kijkt wordt een meeloper' nog altijd onverminderd. Anders gezegd, hoe vaak men ook door de werkelijkheid gelogenstrafte mythen moge willen herhalen, daarmee winnen deze nog niet aan realiteitswaarde. Het blijven drogredenen die onterecht voor 'deugdelijke argumenten' moeten doorgaan en derhalve in debatten van nul en generlei waarde zijn. Bij argumentaties over internationale conflictbeheersing (en daar zeker niet alleen) zien we echter dat men voortdurend blijft steken in posities die in het recente verleden allang zijn ontkracht, dan wel zich bewezen hebben onhoudbaar te zijn. Landen en hun regeringen zouden daarom eens moeten stoppen om zich als willoze marionetten van regimes op te stellen. Welke dat ook moge zijn. Slechts bij onafhankelijke positiebepaling die niet primair door geostrategische en conflictaanjagende belangen wordt ingegeven kan er sprake zijn van détente. Maar zolang men weinig tot niets leert van het (recente) verleden en zich vastbijt in rabiaat nationalisme zal hiervan niets terechtkomen. Een alleszins treurige, want hopeloze zaak – we zien dat telkenmale bij het zich al decennia voortslepende Midden-Oosten- en andere vergelijkbare conflicten. Ondanks dat er talloze Israëliërs en Palestijnen zijn die niets liever willen dan vreedzaam samenleven, worden vredesinitiatieven aan beide zijden stelselmatig door extremistische mechanismen gefrustreerd en onmogelijk gemaakt. Terrorisme komt dan ook niet uit de lucht vallen, maar is (mede, dan wel vooral) het gevolg van allerlei vormen van staatsterreur waarbij bevolkingen systematisch worden gemaltraiteerd, onder druk gezet en gediscrimineerd. Wraakacties over en weer houden rigide separatisme in stand en leiden tot niets, behalve een opeenstapeling van doffe ellende voor burgers. Daarenboven zijn fundamentalistische opvattingen nu ook niet bepaald bevorderlijk voor een meer genuanceerde en menselijke benadering van bestaanscondities. De weg naar vrede is lang, maar zal nog langer blijken naarmate men zich meer van de werkelijkheid vervreemdt en zich daarvan afkeert. Positiebepaling dient daarom in den brede zorgvuldig ter hand te worden genomen en niet door warrige, zinloze en uitzichtloze sentimenten te worden bepaald. Het Midden-Oostenconflict is allesbehalve een showcase voor volwassen en gebalanceerd geopolitiek beleid, maar een regelrechte aanfluiting voor alles wat mensen en hun samenleving in redelijkheid behoeven. Geharnast militarisme is (wederom) gebleken geen panacee te kunnen zijn. Ook niet voor 'veiligheid'. Niet alleen de Palestijnen, maar ook veel Israëliërs zijn het goed zat. Men kan zich afvragen wanneer eindelijk de bakens zullen worden verzet, maar het antwoord zal nog lang uitblijven indien men meent op dezelfde weg voort te moeten gaan. Zoveel zou onderhand duidelijk mogen zijn.

Kortom wie vrede wil distantiëre zich van polariserend propagandistisch geklets. Het leven in een multiculturele samenleving stelt hoge eisen aan bevolkingen en hun leiders. Dat betekent dat opvattingen en posities inwisselbaar, noch gratuit zijn. Anders gezegd, 'tolerantie' ten aanzien van andere denkbeelden houdt niet in dat er geen morele stellingname mogelijk zou zijn of dat wegkijken van vraagstukken daarmee zou zijn gelegitimeerd. Ook hiervoor geldt dat een juiste positiebepaling essentieel is voor solide sociale en maatschappelijke verhoudingen. Wie niet wil zien zal moeten voelen hoe het voelt om geminacht te worden, kan dan de treurige consequentie zijn die vanuit gezaaid wrokkig ressentiment getrokken wordt. Dit mechanisme kan alleen gestopt worden indien de strijdende partijen beseffen dat het principe van oog om oog (retaliation) geen enkel soelaas zal kunnen bieden. Maar waar niet wordt geluisterd zal elke oproep van deze orde aan dovemansoren gericht blijven en zullen conflicten van kwaad tot erger gaan, hoezeer er ook Nobelprijzen voor de vrede 3 worden uitgereikt. Vrijblijvende adhesiebetuigingen blijken te vaak een goedkope manier om mensen de indruk te geven dat men 'aan de goede kant' staat wanneer deze worden ingegeven door discutabele noties over recht en onrecht. Want waar het recht door betrokken partijen wordt vertrapt kan immers nimmer sprake zijn van zulk een absoluut onderscheid. Dat weten alle mensen die oorlogen hebben meegemaakt en de gevolgen daarvan hebben moeten ondergaan. Ondanks dat men soms met (gewelddadige) faits accomplis kan worden geconfronteerd die om 'actie' vragen, impliceren (oproepen tot) begrip voor de (complexe) nuance nog geen 'slapheid' overeenkomstig het 'Chamberlain-syndroom'. 4 Dat is veel te kort door de bocht en vredesinitiatieven onwaardig. 'Conflictoplossing' op een een wijze zoals die nu (opnieuw) ter hand wordt genomen dient onvoorwaardelijk te worden afgekeurd. Het zijn de hardliners en fanatici die aan beide zijden het conflict telkens weer aanjagen en daarom ook dienen te worden gestopt. Het wordt onafhankelijke waarnemers echter flink lastig gemaakt daar vrijwel de gehele publieke berichtgeving wordt aangestuurd en gedomineerd door uiterst starre lobby's die weinig ophebben met alles wat in hun ogen naar 'matiging van aspiraties' zweemt. Toch zal dit moeten gebeuren, want niemand is gebaat bij een voortgaande afbraak van al datgene dat moeizaam is opgebouwd. Of dit nu onder nationalistisch banier gebeurt, of niet. Met veroordelingen alleen komt men er niet. De geopolitieke constellatie in het hele Midden-Oosten is inmiddels zo verweven geraakt met internationale belangentegenstellingen dat er geen één-op-één oplossingen zijn. Want zolang Israël een foothold met topprioriteit voor de VS blijft en de huidige Israëlische regering vrij spel blijft houden zal er hoegenaamd niets ten goede veranderen. Niet voor de Israëliërs en niet voor de Palestijnen. Dan zullen ook Hamas, Hezbollah en andere fanatieke strijders niet verdwijnen, maar hun gewelddadige acties tot in lengte van dagen voortzetten. Waarop dan weer evenzovele tegenacties en represailles zullen volgen. Enzovoort. Het slepende en uitzichtloze conflict kan pas worden beëindigd wanneer het de strijdende partijen duidelijk wordt dat zij tot elkaar zijn veroordeeld en dus geen andere optie hebben dan vrede te sluiten. Het conflict gaat dan ook veel verder dan simpele 'links-rechts' tegenstellingen en overstijgt identificatie met politieke cultuur of religie. Dat zijn 'slechts' elementen die elke toenadering al zolang vrijwel onmogelijk maken en de hakken in het zand doen zetten. Niet alleen terroristische aanslagen, maar zeker ook theocratisch ingegeven legitimeringen voor separatistisch geweld en onderdrukking zijn de doodsteek voor elke vorm van redelijk samenleven en benemen mensen hun kwetsbare vrijheidsrechten. Men vergete niet dat tal van Israëliërs niet voor niets jarenlang hebben geprotesteerd tegen rechtenontnemende overheidsmaatregelen die met 'democratie' weinig hebben uit te staan. Dat mensen zich nu voor het leger aanmelden wil niet zeggen dat de kous daarmee af is. Militarisme genereert haar eigen fantomen die zich onherroepelijk tegen zichzelf keren en samenlevingen in een ijzeren greep houden. Men kan zich in een hermetisch gesloten militair bastion verschansen, zich van de buitenwereld willen afsluiten en 'de luiken' voor zichzelf en anderen dicht doen, het zal de zo gewenste 'collectieve veiligheid' niet ten goede komen. Uiteindelijk is elke vorm van geweld een zwaktebod, of dat geweld nu afgedwongen c.q. onontkoombaar en gerechtvaardigd is of niet. Dat laat echter onverlet dat elke opvatting over de rechtvaardiging van (gewapende) strijd tegen onrecht altijd valt of staat met de wijze waarop men de status quo van zulk onrecht beschouwt en beoordeelt en welke middelen men daarbij wel of niet 'proportioneel' acht. Offensief geweld is uit den boze, defensief geweld wordt als een recht beschouwd, hoewel beide flink door elkaar kunnen lopen. 5 Maar over institutioneel geweld zijn de meningen vaak verdeeld, zoals ook 'defensieve aanvalsoorlogen' de zaak flink kunnen vertroebelen. Kortom, wie meent dat posities te allen tijde duidelijk en onbetwistbaar zijn vergist zich en maakt zich er te gemakkelijk vanaf. Zo heeft de organisatie van kritische Israëliërs in Nederland Gate48 de regering laten weten geen enkele fiducie te hebben in haar gekozen opstelling:

'De premier van Nederland, Mark Rutte, schreef dat Nederland het recht van Israël respecteert om zich proportioneel en binnen de grenzen van het internationaal recht te verdedigen. Dit is een holle en beschamende uitspraak. Israël maakt het leven voor de inwoners van Gaza al 14 jaar onmogelijk met een wurgende blokkade, waarbij dagelijks het internationaal recht en de mensenrechten worden geschonden. […] Er is geen militaire oplossing. Er is maar één politieke oplossing voor dit onnodige bloedvergieten – het beëindigen van de bezetting en het erkennen van de rechten van de Palestijnen.'  6

Duidelijke taal, maar dan moet ook de slaafse volgzaamheid van het beleid in Washington, het Pentagon en Brussel afgelopen zijn. Bondgenoot of niet, de Amerikaanse regering bepaalt niet het buitenlandse beleid van Nederland en ook niet met welke landen men zich al dan niet dient te associëren of welke partijen men bij mogelijke conflicten dient te steunen, zoals dat omgekeerd ook niet het geval is. Zowel Nederland als de EU dienen zich hiervan te distantiëren en een eigenstandige koers te varen. Noch de VS, noch de Amerikaanse legerleiding of de Navo behoren de wereldpolitiek te dicteren en zijn daartoe ook niet gerechtigd. Slechts de VN mag in voorkomende gevallen tussenbeide komen. Zonodig kan het Internationale Strafhof c.q. het Internationale Hof van Arbitrage worden ingeschakeld. Wie aan de leiband loopt zal nooit vrij zijn. Dan is al het gepraat over zelfbepaling en zelfvoorziening zinloos.