'Omzien' vereist reflectie. Of het nu om de voortschrijdende tijd, of om mensen gaat. Zeker wanneer men met een onbezwaard gemoed vooruit wil. Maar dan moet het geheugen soms wel wat worden opgefrist. Een geschiedenismuseum als 'Heimatmuseum' kan deze lacune niet opvullen. Daarvoor is méér nodig dan louter conserveren. Voor politici alsook van hun daden afhankelijke burgers kan het daarom raadzaam zijn zich eerst te bezinnen alvorens – al te driest – te beginnen aan wilde avonturen en vergezichten te omarmen die weliswaar aanlokkelijk ogen, maar bij nader inzien toch wat problematischer zijn dan zo op het eerste gezicht lijkt. En puntige kroniek van (politieke) sleutelmomenten en -gebeurtenissen van de afgelopen twee jaar kan daarbij nuttig en behulpzaam zijn. Vooral de vraag in hoeverre de overheid nog op haar verantwoordelijkheden aanspreekbaar kan en moet zijn is uiterst actueel bij alle commotie over de wens om 'met een schone lei door te polderen' alsof er in dit opzicht geen vuiltje aan de lucht zou zijn. Ingenomen posities hieromtrent blijken dermate geharnast dat het willen verzetten van bakens een welhaast hachelijke onderneming lijkt. Wie werkelijk clichématige politieke links-rechts schema's wil ontstijgen zal er niet omheen kunnen essentiële uitgangspunten van zowel linkse als rechtse oriëntaties adequaat te benoemen en tevens allerhande claims van valse pretenties te ontdoen. Pas dan zal duidelijk worden dat maatschappelijke vraagstukken niet louter tot zulke tegenstellingen kunnen worden gereduceerd. Dat wil echter niet zeggen dat politieke oriëntaties er niet (meer) toe zouden doen. Verre van dat. De (voorgestane) inrichting van de samenleving en de onderliggende mens- en maatschappijbeelden blijven doorslaggevend voor alle politieke beslissingen en de wijze waarop de samenleving wordt bestuurd. De wijze waarop men de verhouding overheid-burger v.v. beziet en inricht is daarbij cruciaal.

 

Is het tegen deze achtergrond verstandig Rutte als brokkenpiloot opnieuw aan het nationale roer te laten? Wie nu na 12 jaar Rutte (en 35 jaar VVD-beleid!) nog de illusie koestert dat de politiek zaken 'voortvarend en effectief' zal (kunnen) aanpakken –  en daarin volhardt –  is  òf een onverbeterlijke dromer, òf een blockhead die van geen wijken wil weten. (Of gewoon een sufferd, dan wel een combinatie hiervan). Want wàt is er nu welbeschouwd het afgelopen decennium in beleidsmatig opzicht werkelijk goed gegaan? De markteconomische uitbesteding en decentralisatie van overheidstaken is een ramp van ongekende omvang gebleken, waardoor er voortdurend moet worden gerepareerd en bijgestuurd om de talloze ontregelde verhoudingen en verantwoordelijkheden nog enigszins te kunnen beteugelen. Achtereenvolgende kabinetten bedienden vooral het (industriële) grootkapitaal waarbij een constant beroep op 'vrijwilligers' het sluitstuk vormt. Is dat de 'solidariteit' waarop de samenleving zit te wachten? Desondanks blijken er velen te zijn die zich aan de neoliberale droom blijven vastklampen alsof het hun laatste strohalm is. Op het pathologische af. Dat zegt iets over het fundamenteel gebrek aan politiek inzicht en voorstellingsvermogen, hoezeer men ook hoog opgeeft over 'slimheid' en (het bedenken van) 'creatieve oplossingen'. Zulke kwaliteiten blijken dun gezaaid. Zeker in politieke gremia. Een 'andere bestuurscultuur' moge aanlokkelijk klinken, het zal de samenleving niet baten, daar zulke adagia meestal retorische exercities blijken die vooral of uitsluitend zelfgenoegzame propagandadoelen beogen te dienen. Het (selectief) strooien met gemeenschapsgeld is al te doorzichtig geworden en gaat bovendien ten koste van essentiële publieke dienstverlening. De overheid faalt op alle fronten en de burger komt daardoor hoe langer hoe meer in de knel. Wie nog VVD (en haar slippendragers) stemt, is kortom niet goed bij zijn hoofd en leeft in een sprookjeswereld die weinig met de maatschappelijke realiteit te maken heeft. Dan helpt een beetje klagen, noch amok maken.

 

Wat moet de samenleving met (wederom) een kabinet zonder 'actieve herinnering'? Mensen van goede wil — ja dat zijn wij, zo wordt gezegd. 'Nu doorpakken' luidde het zelfvoldane (CDA-)verkiezingsmotto waarmee men zich vierkant achter het gevoerde kabinetsbeleid schaarde. Maar de afgelopen (politieke) jaren waren nu niet bepaald een feest waar de burger 'blij' van werd. Integendeel. De jaren 2021 en 2022 stonden niet alleen in het teken van corona, maar ook van de toeslagenaffaire, de val van het kabinet Rutte-III en de formatie van Rutte-IV. Daarnaast zagen we boze boeren, vertwijfelde (en niet zelden radeloze) burgers en heel veel commotie rond de meest uiteenlopende klimaat- en milieuplannen. Kortom veel gerommel in de polder en een verdwazende samenleving op drift. Wat dit alles met de samenleving doet en vooral wat de achtergronden zijn van deze 'Permanente Staat van Opwinding' wordt door publicist en senior beleidsonderzoeker Eric van der Kooij kernachtig uit de doeken gedaan in   

                            

alsmede 
— Passen en Meten. Voortgezette grenzeloze polderpolitiek —

Hij schreef eerder het omvangrijke kritisch-wetenschappelijke standaardwerk Burgers op drift (3 delen) waarin de transformatie van de verzorgingsstaat diepgaand werd geanalyseerd (Blacklabel Publishing 2020)(zie onder). In zowel Burgers als het tweeluik Pas(sen) houdt Van der Kooij een krachtig pleidooi voor herstel van overheidsverantwoordelijkheden en laat hij overtuigend zien waarom deze verplichting niet op burgers kan en mag worden afgewenteld.

 

Pas(sen) op de plaats en Passen en Meten omvat een samenhangend overzicht van (politieke) sleutelmomenten en gebeurtenissen van het jaar 2021 en 2022, waarop vanuit sociaal-wetenschappelijke invalshoek indringend en gedegen commentaar wordt gegeven. Stap voor stap wordt duidelijk op welke wijze de overheid zich stelselmatig van taken en verantwoordelijkheden distantieert – en hiermee wegkomt – en hoezeer het politiek-maatschappelijke debat over samenlevingsvraagstukken verzandt in een schier eindeloze herhaling van sleetse opvattingen en contraproductieve denkbeelden. De burger wordt daarentegen door zowel de nationale als lokale politiek niet aflatend bedolven onder een karrevracht aan verplichtingen rond het 'juist geachte leven' en opgezadeld met verantwoordelijkheden waaraan hij in principe part noch deel heeft — en uiteindelijk ook niets mee kan. Ondanks dat deze gerichtheid obsessieve vormen begint aan te nemen worden hiermee burgerrechten menigmaal met voeten getreden, terwijl de neoliberale 'transitie' van de afgelopen decennia neerkomt op een ongekende overheveling van gemeenschapsgeld naar de marktsector ten koste van publieke dienstverlening. De overheid betoont zich kortom niet zozeer de hoeder van het algemeen belang, als wel een vooruitgeschoven post van particuliere deelbelangen (financiële beleggers) waardoor arbeid aan kapitaal structureel ondergeschikt wordt gemaakt en de burger louter als fiscale melkkoe wordt beschouwd die zich hierin genoegzaam dient te schikken. Een algehele institutionele verrommeling die ten koste gaat van de democratische rechtsstaat is hiervan het directe gevolg. Dat is geen vooruitgang maar regressie, zo luidt de kern van het betoog. In plaats van burgers op hun huid te zitten zou het regeringsadvies aan multinationale veelvraten en hun opportunistische aandeelhouders derhalve moeten luiden: als u niets te bieden heeft, valt er ook niets te halen. Blijf dan liever weg.

 

Twee boeken over en voor burgers die hoe langer hoe meer worden weggezet als onmondige onderdanen die zich in toenemende mate kwestieuze vermaningen moeten laten welgevallen en geacht worden voor allerlei snode plannen financieel op te draaien, maar daarmee geen genoegen meer wensen te nemen. 'A true story about rather fake politics' zou de ondertitel kunnen luiden, ofwel een eye-opener en steuntje in de rug voor al die vertwijfelde burgers die te maken hebben met de ontregelende gevolgen van falend beleid en graag een verhelderend (in)kijkje achter de schermen van de huidige politieke cultuur nemen.

Van der Kooij, E. Pas(sen) op de plaats. Polderpolitiek in tien bedrijven

(ISBN 978 908 309 397 0)  

 

Van der Kooij, E. Passen en Meten. Voortgezette grenzeloze polderpolitiek

(ISBN 978 908 309 393 2)
Blacklabel Publishing 2022 (332p.)

 

 

https://www.boekenbestellen.nl/boek/passen-op-de-plaats/9789083093970

 

 

 

 

Politiek geharrewar, grove schending van rechtsbeginselen, 'meedoen', gele hesjes, jobhoppers, milieu- en klimaatverdwazing, boze boeren, aan hun lot overgelaten Groningers, Trump-o-mania, democratische scepsis, rechtsradicalisme, over elkaar heen buitelende commissies en rapporten, identiteitszoekers, algehele vertwijfeling – kortom wat bezielt de burger? En vooral: wat bezielt al die driftige plannenmakers? 

Niets lijkt de moderne door- en doldraaiende mensenwereld van vandaag vreemd. Of toch wel? Wat is het verband tussen al deze uiteenlopende en veelal op zichzelf staand lijkende zaken? 

Burgers op drift bevat als magnum opus en resultante van jarenlang onderzoek door de senior beleidsonderzoeker en historicus Van der Kooij een indringende analyse van deze fenomenen die bij nadere beschouwing meer samenhang vertonen dan op het eerste gezicht lijkt. Het blijkt dat problematische moderniteit een structurele ontwikkeling is en dat het gevoerde beleid hier voor een groot deel debet aan is. De gemaakte politieke keuzes zijn bij nadere beschouwing lang niet altijd zo 'rationeel' en 'voortvarend' als verondersteld. Die worden daarom kritisch tegen het licht gehouden. (Zie voor een toelichting het Vraaggesprek met van der Kooij). 

Een indringend en en menig opzicht baanbrekend werk voor fijnproevers die het naadje van de kous willen weten. Scherpzinnig, uitdagend en eloquent. Voor politici, bestuurders, onderzoekers, studenten sociale wetenschappen en al diegenen die kennis willen nemen van relevante inzichten rond de aan de orde gestelde onderzoeksthema's, en die zich in de politieke economie en filosofie, het staatsrecht, alsook de theoretische als praktische achtergronden van de welvaartstheorie willen verdiepen om daarmee de meest ter zake dienende ontwikkelingen samenhangend in beeld te krijgen. Ofwel voor onbevangen kritische geesten die het politieke en wetenschappelijke debat niet schuwen en het belang van het vrije woord juist weten in te schatten en weten te waarderen. Kortom een must voor iedere maatschappelijk betrokken burger met een meer dan gemiddelde belangstelling voor actuele vraagstukken die verder wenst te kijken dan de politieke en mediawaan van de dag. 

(ISBN  978 908 309 390 1 / 391 8 / 392 5)

Blacklabel Publishing, 2020

                                             

Een onderzoek naar de onderliggende beleidsconcepten bij de transitie van verzorgingsstaat naar participatiesamenleving en de (institutionele) gevolgen hiervan voor de bestaanscondities en - zekerheden van de burger. Tevens een studie naar de samenhang van samenlevingsvraag-stukken die met de ontwikkeling van de moderniteit zijn verbonden. De veranderde verhouding overheid-burger v.v. staat hierbij centraal. 

(Drie banden, 1660 p. met notenapparaat en literatuuropgave. Online te bestellen via www.boekenbestellen.nl 

De uitgave heeft geen winstoogmerk, maar dient uitsluitend wetenschappelijke en educatieve doeleinden)