Discutabele rol van nieuwsmedia

Nationale nieuwsmedia hebben tot taak het publiek van adequate (nieuws)informatie te voorzien. Die dient niet alleen adequaat, maar vooral ook divers te zijn — en als het even kan zo 'neutraal', dat wil zeggen zo onafhankelijk mogelijk. Wat we echter zien is dat nieuwsmedia zich in zekere zin als 'eigenaar' c.q. regisseur van het nieuws opstellen en zèlf bepalen welke informatie wordt doorgegeven en welke niet. Er worden structureel hoe langer hoe meer controversiële kwesties weggelaten, omzeild of eufemistisch afgedaan waardoor het publiek informatie wordt onthouden. Dat tij lijkt een niet te keren, doorgaand proces. Dat schaart men vervolgens onder de noemer 'persvrijheid'. In vergelijking met de diversiteit waarmee sommige buitenlandse media hun publiek bedienen komt de Nederlandse burger er bekaaid vanaf. Het buitenland is zo wie zo maar mondjesmaat in de berichtgeving aanwezig en àls zulk nieuws al aan de orde komt dan uiterst selectief, om niet te zeggen flink propagandistisch, ofwel uiterst eenzijdig gericht. Het is veel 'wij' en 'zij', veel (provincialistische) 'politieke correctheid' wat de klok slaat. Anders gezegd de framing is niet van de lucht. Neutraliteit en kritische distantie zijn vaak ver te zoeken. Het nieuws bij voorbaat willen persen in rigide goed-fout schema's nekt de informatievoorziening en spiegelt de samenleving façades voor die de werkelijkheid geweld aan doen. 1  Dagbladen als Trouw, Volkskrant, NRC, de Telegraaf en andere bezondigen zich hier geregeld aan; het NOS-journaal met haar dagelijks gehamer op wat voor het volk 'juist, gewenst en nuttig' wordt geacht spant de kroon. Dat is niet bevorderlijk voor de (pluriforme) democratie. Zulk een positie is laakbaar en ongepast voor alle media die verklaren journalistieke uitgangspunten en haar mores hoog in het vaandel te hebben en daarnaar te (willen) handelen. De landelijke dagbladpers doet in onnozelheid weinig voor elkaar onder. Men preekt hoofdzakelijk voor eigen parochie, zodat in de voorspelbare ingenomen standpunten ook nauwelijks enige beweging zit. Van een werkelijk pluriform debat is geen sprake want (partij)politieke marketing bepaalt de selectie, toon en interpretatie van het nieuws. Zo heeft elke 'denominatie' haar eigen spreekbuis en kent zij haar eigen 'waarheid'. Dat moge men als een vorm van pluriformiteit opvatten ware het niet dat de verschillen uiterst gering zijn. De gebezigde waarheden zijn doordrenkt met het neoliberale gedachtenvirus waarbij hardnekkige mystificaties rond de markt nog altijd in allerlei gedaanten gretig worden uitgevent.

Wat bezielt zulke redacties van nieuws- en actualiteitenprogramma's en rubrieken, kan men zich afvragen. Waarom toch zoveel angstvalligheid en geslotenheid? Waar is men bang voor? Dat meningen teveel uiteen gaan lopen? Dat de boel gaat schuiven? Dat de adhesie voor (voorgestaan) beleid afkalft? Het is ongetwijfeld een combinatie hiervan. Maar dan zijn de media weinig anders dan een propagandistisch vehikel voor deelbelangen en kan men zich niet meer beroepen op 'onafhankelijkheid'. Dan resteert slechts een kwalijke en ongewenste vorm van paternalisme. We leven echter niet meer in de (Victoriaanse) 19^e eeuw toen zulke vormen van bevoogding gemeengoed waren en de burger grotendeels als onmondig werd beschouwd. Het misplaatste idee dat wat je niet wil zien, horen of weten ook niet bestaat getuigt van een mentaliteit die de moderne samenleving onwaardig is. Kop in het zand en vooruit maar.

De blik op de wereld vernauwt zich in rap tempo doordat men primair meent dat zaken met alle geweld 'verkocht' dienen te worden en men bang is voor populariteitsverlies. 2  Welnu, de burger haakt massaal af, zoals dat bij de meeste reclame-uitingen eveneens het geval is en zoekt zijn heil bij (a)'sociale media' Maar ook het massale trivialisme dat via deze media tentoon wordt gespreid is een aanjagende factor voor alle hyperigheid bij de reguliere (nieuws)media. Hoe meer aandacht voor deze vormen van 'communicatie', hoe 'interessanter' het kennelijk wordt. Verspilde moeite kortom die men beter meer consciëntieus zou kunnen aanwenden, ware het niet dat journalisten en commentatoren onder grote druk staan om zich naar gewenste marketingmaatstaven te gedragen en zich daarnaar te voegen. Er is (al dan niet gedwongen) reeds een flinke uittocht van bekwame mensen sprake geweest, het correspondenten-netwerk is uitgehold en vervangen door parmantige en zelfingenomen presentatoren die aan hun vele nieuwsdesks en borreltafels de boel bij- en aan elkaar praten. Zo ook de commentatoren in de dagbladpers die in wijsneuzige spitsvondigheid niet voor elkaar onder willen doen, maar daarbij vaker dan gewenst getuigen van weinig kennis en inzicht in de materie die wordt aangekaart. Sommige radiojournalistiek vormt hierop echter een welkome uitzondering. Daar wordt nogal eens werk gemaakt van zinnige interviews en reportages die zoden aan de dijk zetten en waarbij ook andere geluiden dan het afgekloven mainstream-geluid wordt gehoord. Maar aangezien wij in een beeldcultuur leven dreigt ook deze vorm van journalistiek het tegen het monomane beeldgeweld af te leggen. De marketing-achtige popularisering van informatie en permanente populariteitslag om de gunst van het publiek richt veel schade aan, zoveel is zeker. Bij alle informatie-overkill is de portee ervan zelden zo bedroevend geweest. Ook wat dit betreft ontlopen de huidige politieke en mediacultuur elkaar nauwelijks. Dat kan anders, maar waar geen wil is is ook geen weg. De inertie zal doorbroken moeten worden indien journalistieke nieuws- en informatievoorziening nog werkelijk wat wil voorstellen. Maar daarvoor zijn de (deel)belangen reeds zo verstrengeld geraakt dat hiervan weinig terecht zal komen. Men zit opgesloten in eigen — zelfgesponnen — cocons. Leve de communicatieve 'informatietransparantie'. Doe nog maar een duimpje.