Mother's Finest
Look at them yo-yo's: no hair, no brains, no significance whatsoever. Just getting in the way of themselves and each other. 'What fun—never a dull moment' (so the song goes). The damage done however is unspeakable.
Wat mankeert er aan al die zogenaamde getalenteerde whizzkids, kan men zich afvragen. Waar komt al die leeghoofdigheid en ongein vandaan? Men verveelt zich kennelijk kapot waar de constante stroom spanning en sensatie het laat afweten. Die moet dan ook voortdurend worden gevoed. Met alle denkbare middelen. De entertainmentbusiness weet er wel raad mee en het lokale bestuur hobbelt er willoos achteraan. Bang om 'de boot' te missen. Welke laat zich raden. Een waterhoofd op klompen. Niet alleen in 'Almelo' is altijd wat te doen, ook in de rest van Nederland springen de lichten gedurende het hele seizoen voortdurend op rood en groen. Ja het is feest alom. Mooi toch? Leve de lol en hossen maar.
De massavermaakindustrie draait op volle toeren. De vele knoppendraaiers en praatjesmakers komen met het rondreizend circus flink aan hun trekken, want de markt is gewillig en onverzadigbaar. Wie zal dit verdienmodel euvel duiden? De belangenbehartigers in elk geval niet. Nu Nederland één groot feestterrein voor epigonen is geworden en de gemoederen daarmee naar elk gewenst model kunnen worden gedirigeerd lijkt er geen reden om zich al te druk te maken over de verloedering en armoede van het culturele domein. We hebben immers een 'bruisend' cultureel leven nietwaar. Festival, tentoonstelling, film, theatershow, de musical – het kan niet op. Voor elk wat wils. Neem gerust een voordeelabonnement en tel uw zegeningen. Ja, het wemelt van het talent en dat mag gehoord en gezien worden. Wel met de juiste marketing natuurlijk, want onbekend maakt onbemind.
Zo wordt de mens tot vervelens toe bestookt met de vruchten van alle a-creatieve ongein die er aan de lopende band op de markt wordt geslingerd. Opdat de collectieve feestroes maar niet verdampt en uitdooft. Het klatergoud blinkt en schittert. Pakketjes schroot met menig flinterdun laagje chroom. We krijgen er geen genoeg van.
Was het ooit anders? Jazeker wel. Nog niet zo lang geleden was er sprake van een breed cultureel spectrum dat niet zozeer uit derderangs epigonisme bestond, maar uit authentiek – ofwel origineel materiaal dat vele terreinen besloeg. Ook al legde het de makers ervan vaak geen windeieren, men zat boordevol ideeën die in tegenstelling tot nu ook werkelijk wat om het lijf hadden. Totdat de fantasieloosheid toesloeg en de verbeeldingskracht het voorgoed liet afweten. Daarmee kwam een eind aan de culturele explosie van een era die zijn weerga niet kende maar desondanks onverbiddelijk als een reliek in de 'Halls of Fame' werd bijgezet. Alles werd weliswaar nog vele malen dunnetjes overgedaan maar de geest was eruit. Of het nu muziek, film of literatuur betreft, de 'remakes' haalden het niet bij het origineel, maar bleven schamele vertoningen van dilettantisme. Deerniswekkende 'Amelie'-deuntjes kwamen in de plaats van doorwrochte filmisch-orkestrale meesterwerken; de almaar zwabberende videocam in de plaats van de cinematoscopische Arriflex, de monotoon stampende ritmebox in de plaats van syncoperende percussionisten. Acteurs moeten het met magere scenario's en dialogen doen, parodiërende humoristen verdwenen stilletjes van het toneel, literatuur werd belevingslectuur, vocalisten werden neuzelaars, jazz werd ingeblikte 'ambient-lounge' muzak — en zo verder. 'Cultuur' werd goedkoop decoratief behang dat in de uitverkoop werd gedaan.
Op talloze festivals wordt dit alles uitgevent alsof het om unieke topprestaties gaat, maar iedereen die aan een paar knoppen kan draaien en de benodigde rookgordijnen weet op te trekken steelt de show. Daar komt weinig verbeeldingskracht aan te pas. Is ook niet van belang, want de meute neemt er maar al te graag genoegen mee. Aan 'complexiteit' — ofwel multidimensionaliteit — heeft men kennelijk geen behoefte. Laat staan dat men bereid is de pareltjes te ontdekken die er desondanks nog altijd te midden van de kale eenvormigheid te vinden zijn. Het zij zo, maar dan niet verder jammeren. Talent is nu eenmaal dun gezaaid.
Voortgang?
Wat krijgen we straks: gerichte voortvarendheid of meer van hetzelfde? Een nieuw kabinet zal hoe dan ook aan alle oorlogshitserij en parallelle geldklopperij een eind moeten maken willen staat en overheid nog enige adhesie voor beleid overhouden. Zo niet, dan is het definitief gedaan met het publieksvertrouwen en kan men naar de zo gewenste politiek-maatschappelijke betrokkenheid verder wel fluiten. Wie regelgeving opstelt die allerwegen verstikt moet niet jammeren over stagnatie. Daar zijn alle partijen die de afgelopen reeks van jaren regeringsverantwoordelijkheid hebben gedragen zèlf primair debet aan en dus ook onverkort op aanspreekbaar. Het vrijblijvend wijzen naar anderen geeft geen pas. Dat trekt slechts rookgordijnen op. Daarmee heeft de burger het nu wel gehad. Van partijen als VVD, D66, PvdA en CDA behoeft men in elk geval niets te verwachten. Die hebben al hun kansen en goodwill verspeeld. Dat geldt ook voor slippendragers als CU, BBB en NSC die in het geheel nauwelijks een rol van betekenis spelen, ondanks dat BBB in de Senaat nog flink aanwezig is. Aangezien met de ongebreidelde decentralisatie het lokaal bestuur al jaren met flink wat problemen is opgezadeld, zal ook dit tij gekeerd moeten worden wil er van enige voor(ui)tgang sprake kunnen zijn. Hoed u derhalve voor partijen die van decentralisatie het heil blijven verwachten. Zolang ook de PVV net als de genoemde anderen de markt blijft omarmen zal het met 'de burger op één' niets worden. Dan kan men heisa maken over asiel zoveel men wil, maar zal het aan de bestaanscondities van burgers nauwelijks iets substantieels veranderen. De spoeling is en blijft uiterst dun, zodat men wederom een herhaling van dezelfde zetten kan verwachten en de bijbehorende afgekloven show nogmaals sans gêne zal worden opgevoerd.
Indien men woningen wil bouwen zullen op grove winsten beluste exploitanten het veld moeten ruimen en zal alle beperkende regelgeving van tafel moeten. De regie dient te worden hernomen en niet aan de markt te worden overgelaten. Want daarvan komt zoals bekend niets terecht.
Ook indien men de rechtsstaat wil respecteren en herstellen zal de internationale rechtsorde voluit ondersteund dienen te worden. Dat betekent stellingname overeenkomstig de gegeven handvesten en internationale jurisprudentie waar het grove schendingen van mensenrechten betreft. Zich hiervan distantiëren legt de bijl aan de wortel voor vergaande verloedering van deze basale uitgangspunten.
Kortom, wee degenen die menen zich van zulke verantwoordelijkheden te kunnen ontslaan. Zij verdienen geen kiezersmandaat. De politiek is geen speeltuin voor opportunisten en charlatans. Voor hen is in de nationale volksvertegenwoordiging plaats noch behoefte. Al diegenen die zich zeggen 'zorgen' te maken en verklaren dat zij 'zullen gaan kijken' zijn niet de aangewezen personen om het landsbestuur te leiden en te dienen. Daarvoor zijn andere gerichtheden nodig waarmee samenlevingsvraagstukken effectief kunnen worden aangepakt. Praatjesmakers zijn er al genoeg.
Meten — en beter weten
Er wordt in de controlesamenleving heel wat geteld en (af)gemeten. Een voortdurende overvloed aan cijfers wordt de burger niet aflatend in de maag gesplitst, opdat men weet dat de boel stevig onder controle is. Welnu, dat is minder het geval dan het lijkt. Met cijfers kan men vele kanten uit, niet in de laatste plaats om daarmee rookgordijnen op te trekken of zaken anders voor te stellen dan zij in werkelijkheid zijn. Een welkome 'tool' kortom om een zo gunstig mogelijk 'dashboard' of juist een minder rooskleurig beeld van de werkelijkheid te schetsen en als zodanig te presenteren wanneer het zo uitkomt. Adviseurs weten er wel raad mee al naar gelang welke belangen men dient en welke preferenties de opdrachtgever kenbaar heeft gemaakt. Een potpourri aan beeldvorming is de resultante hiervan. Feit en fictie lopen derhalve ook wat dit aangaat flink door elkaar heen. Degenen die hieruit wegwijs willen worden moeten zich dan ook vaak flink wat moeite getroosten om door de bomen het bos nog te kunnen zien. En dan nog, wie gelooft de contestant die tegen zo'n overkill durft in te gaan? Hoon staat zulke mensen te wachten, want de 'cijferautoriteiten' laten natuurlijk niet met zich sollen. Zeker niet indien beleidspreferenties daarmee op losse schroeven zouden kunnen komen staan. De publieksinformatie dient daarom met behulp van welwillende media zorgvuldig te worden geregisseerd. Dat gebeurt dan ook volop. Daar waar onwelkome berichtgeving deze regie dreigt te ondermijnen wordt alles op alles gezet om zulke informatie te marginaliseren en als het even kan de kop in te drukken. Wie bijvoorbeeld twijfelt aan de 'goede bedoelingen' waarmee de jacht op (pensioen- en andere vergelijkbare) 'vermogens' is ingezet en deze met gegronde argumenten onderuit haalt of het waagt om de mores van het vigerende gezondheids-, milieu- en veiligheidsdebat te attaqueren, maakt zich hiermee bij voorbaat verdacht en zal zich een schietschijf weten die het met alle middelen moet bezuren. Conformisme is meestal het gevolg. Men gooit de handdoek in de ring en houdt het veelal voor gezien. Want wie wil er nu 'buiten de orde' worden geplaatst? Zeker niet wanneer er functionele posities op het spel staan. Dan resteert slechts 'oorverdovende stilte' in plaats van het welluidend debat.
De autoriteitenhiërarchie is allerwegen bepalend voor wat het publiek wel of niet dient te geloven. Maar wie al dan niet als 'autoriteit' op enig gebied wordt beschouwd is onderhevig aan nogal wat discutabele factoren. Zo kan populariteit van onderscheiden personen of instellingen al of niet en vogue zijn, evenals de opvattingen die men meent uit te moeten dragen. Ook het jargon waarin een en ander wordt gegoten is een niet te onderschatten factor van belang. Zeker wanneer dit aansluit bij modieuze begrippen als 'duurzaam', 'inclusiviteit', 'toekomstbestendig', 'innovatief' enz. En last but not least, de wijze waarop zaken met moderne communicatiemiddelen 'aan de man' worden gebracht. Wanneer men daarbij de indruk weet te wekken dat de belangen van alle belanghebbenden worden meegewogen en dat 'de vereiste procedures' in acht zijn genomen is er eigenlijk geen reden meer om welke scepsis ook nog te handhaven en daarop een beroep te doen. Men wordt zorgvuldig kaltgestellt.
Het is kortom slecht gesteld met de veelgebezigde noties rond een 'zuurstofrijke' democratie. Men waant zich pluriform en pluralistisch, alsook vrij en gelijk qua meningsvorming en uitings- c.q. communicatiemogelijkheden, maar de werkelijkheid is ook wat dit betreft onmiskenbaar weinig florissant. De autoritaire samenleving rukt op, met alle eenvormigheid die daarmee is verbonden. Dat moge de meesten onder ons niet deren, het is wel een onheilspellend teken aan de wand. Men wijst in de wereld van vandaag graag met de beschuldigende vinger naar 'externen' die het met democratische principes niet zo nauw nemen en al helemaal niets geven om enige deliberatie (laat staan wanneer die maant tot het afleggen van verantwoording), maar vergeet (en/of miskent) gemakshalve de significante parallellen met ontwikkelingen in de eigen samenleving. Getuigen de vele 'lijstjes' immers niet van 'weelde en weldaad' …? Nu dan, wie heeft er dan nog reden tot ongenoegen? Nee, we zijn goed bezig en richten ons voortvarend op de toekomst. Dat is het beeld dat consequent wordt opgevoerd om alle mogelijk twijfel weg te nemen en te ontkrachten. 'In essentie' heeft men kortom niets te klagen. De meesten wil het maar al te graag geloven. De VVD spint er al decennialang garen bij. Het was de uiterst succesvolle mantra van Rutte waarmee alles kon worden doorgedrukt dat het daglicht niet kon verdragen en velen zoals bekend in de problemen bracht. De benodigde cijfers werden onder zijn doctrine dociel aangeleverd en uiterst selectief aangewend om het voorgestane beleid van de gewenste 'legitimering' te voorzien. Rekenschap noch 'herinnering' bleken hiervoor een sta-in-de-weg. Maar wie denkt dat de lessen zijn geleerd en dat men tot inkeer is gekomen, vergist zich. Niets van dat al. Er wordt op dezelfde ingeslagen weg voortgegaan, ondanks dat omstandig gewag wordt gemaakt van 'beterschap'.
Nee, van illustere en handig calculerende rekenmeesters zijn we nog lang niet af. Trek uw portemonnee alvast maar weer (en vergeet niet een 'noodvoorraad' aan te leggen, maar berg deze wel zorgvuldig op…), want voordat u het weet is het 'afrekenen' geblazen.