Modern Times

De huidige levensmoraal wordt meer en meer gekenmerkt door vrijblijvende inwisselbare vluchtigheid. Men daast verloren rond in een universum waarin men zich weliswaar superieur waant, maar waarin van enige verbinding met de realiteit nauwelijks sprake is.

Waar zijn de eloquente dichters, denkers, songwriters, critici? Dood en begraven, afgedankt, of gemarginaliseerd en verdrongen door schreeuwerige praatjesmakers vervuld van eigendunk. Die bevolken de podia en eigenen zich alles toe wat in hun kraam te pas komt. Verstilling is hen een gruwel, de façade van de opgetuigde etalage is alles. Dat 'verkoopt' tenslotte en zet zoden aan de dijk. Entertainers en clowns dingen niet aflatend naar de gunst van het massapubliek en overtroeven elkaar in nietszeggendheid. Wie daar moeite mee heeft plaatst zich buiten de orde, want 'meedoen' is het dwingende motto voor allen die zich 'bij de tijd' willen betonen. 'Quality of life'? Vergeet het. 'Beleving'? Alleen voor zover zulke zaken 'exploitabel' zijn. Lucratieve efficiency heet dat. Kwestie van goed calculeren en 'in de markt zetten'.

Ja we 'rekenen' wat af, maar tellen onze vingers niet na en verkwanselen onze zegeningen. We wanen ons een slim businessvolkje dat fier vooraan in de gelederen loopt. No-nonsense en boter bij de vis, zo zien we het graag. Maar net zoals de vis is ook de boter aardig verschaald. Uiteindelijk verschralen wij zelf met al onze gewaande vooruitstrevende koopmansgeest in rap tempo tot op het bot en blijft er van al deze gekoesterde illusies zo goed als niets over. De polder wordt volgeplempt met data- en distributiecentra; buitenlandse durfkapitalisten en exploitanten bepalen de regels van het spel. Daar komt weinig verbeeldingskracht aan te pas. Het is rechttoe-rechtaan kapitalisme in optima forma. Mag wat kosten ook. Wat gek toch dat de publieke sector verkruimelt en – behalve wat modieus gesnotter over 'gelijkheid' – niemand meer iets om sociale grondrechten geeft. Passé en 'niet meer van deze tijd'. Wilde u nog wat huizen, gezondheidszorg en een redelijk inkomen om uw boodschappen en andere huishoudlasten mee te kunnen betalen? Vergeet het maar, zelf regelen en verder niet zeuren. In de VS doet men het immers ook zèlf. Desnoods springt men vanuit de charitas wat bij als het echt niet anders kan. Nee, met een goed draaiend markteconomisch verdienmodel heeft men geen ('bemoeizuchtige') overheid nodig. Wij staan op eigen benen…

Aldus het armzalige mantrerende adagium van de marktliberalen dat inmiddels door nagenoeg alle partijen is omarmd en ad infinitum wordt nagebauwd. Wat laat de samenleving zich toch koeioneren en vanwaar al die gedweeë volgzaamheid? Is men werkelijk zo ver afgedwaald dat slechts gelatenheid dan wel onbestemde driestheid als zwaktebod resteren? Burgers zouden daarentegen geen (open) mandaten meer moeten verstrekken waarmee carte blanche wordt gegeven aan partijen die het met het 'sociaal contract' (dat feitelijk uitsluitend op papier bestaat) niet zo nauw nemen en die samenlevingsbelangen volledig ondergeschikt maken aan markteconomische geachtenspinsels die slechts de belangen van enkelen dienen en ten koste gaan van de gemeenschap als geheel. In dit opzicht is de spoeling uiterst dun, zo niet compleet zoek. Want waar blijven de zo broodnodige ijveraars voor gespecificeerde mandaatverstrekking om dit contract handen en voeten te kunnen geven overeenkomstig de wensen, belangen en behoeften van de bevolking? Daarmee zou voor de democratie een meer zinvolle volgende fase kunnen worden geëntameerd dan nu met het op oude voet voortmodderen het geval is en het vermolmde stelsel nieuw leven kunnen worden ingeblazen. Er zou niet alleen in politiek-staatsrechtelijk opzicht meer gerichtheid en accountability [verantwoordingsplicht] mee worden afgedwongen, maar ook het culturele domein meer lucht geven omdat morele dwingelandij aan banden wordt gelegd en propaganda daardoor ook minder kans krijgt. Het huidige vrijblijvende, want tot niets verplichtende eenrichtingsverkeer zou in dat geval stevige concurrentie krijgen. Want een ding is zeker: nu heeft de 'representatieve' democratie nauwelijks iets meer om het lijf en is zij als farce-legitimerings- en besluitvormingsproces op sterven na dood.

Trap er niet in en laat u geen knollen voor citroenen verkopen. Time is up. Tijd voor andere gerichtheden. Het gaat niet om 'Jetten', 'Yesilgöz' of 'Bontenbal'. U krijgt ze (wederom) alle drie op een presenteerblaadje. Met Timmermans als (al dan niet verongelijkte) slippendrager en triomferende Wilders in de coulissen indien men meent een (vruchteloos) cordon sanitaire te moeten opwerpen om daarmee al te doorzichtige lippendienst aan 'waarlijke democratische waarden' te demonstreren.

 Het 'politieke midden' bestaat niet — of althans nauwelijks meer 

 

                         SP             PvdD             .............… ►      PvdA/GL CDA D66 BBB VVD CU/SGP JA21 FvD PVV

                         links                                                                                                       rechts

                         socialisten                             sociaaldemocraten               (neo)liberalen                  nationalisten

                         sociale markteconomie ------                  ------------------- markteconomie --------------------------------

                         'continentalen'           ……………..........………… Navo-Atlantici en pseudo-continentalen................ 

Veelvuldig wordt beweerd dat het politieke midden 'springlevend' is (en dat de politiek niet aan 'de flanken' moet worden overgelaten). Niets is minder waar. Nagenoeg alle partijen bevinden zich sedert de neoliberale Welle van 40 jaar geleden en daarna op de rechterflank. Op links bevinden zich feitelijk alleen nog de SP en PvdD. De PvdA was al sinds de jaren '80 en '90 overstag gegaan en radicaal naar rechts opgeschoven. Zowel de PvdA als het CDA en D66 zijn de afgelopen 40 jaar medeverantwoordelijk geweest voor het rigide markteconomisch (VVD-)beleid waarmee de publieke sector werd uitgehold en tot op het bot vermarkt. De huidige christendemocraten betuigen zich dan ook geenszins de ware erfgenamen van de vroegere progressieve (KVP en AR-)grondleggers van de sociale zekerheidsstaat, evenals de sociaaldemocraten volledig van hun eigen founding fathers zijn vervreemd. 1 Maar ook de huidige nationalisten omarmen het markt- liberalisme als geen ander. Van de vroegere sociale markteconomie (de sociale zekerheidsstaat) is dan ook weinig meer over. Ook in ideologisch opzicht. De Atlantici dicteren de toon en onttrekken miljarden aan de samenleving waardoor publieke voorzieningen als wonen, gezondheidszorg en sociale zekerheid nog verder worden uitgekleed. Het 'continentale' tegengeluid is uiterst zwak en ambivalent. De Rutte- (i.c. Navo-)doctrine is nog altijd – en zelfs meer dan ooit – bepalend voor de ingenomen posities van partijen.

Dus hoewel sommige partijen zich graag 'in het centrum' wensen te situeren is de werkelijkheid daarmee in tegenspraak. Ten gevolge van de continue politieke verrechtsing gedurende de afgelopen decennia is er feitelijk alleen nog beweging op de flanken. En dan met name op de rechterflank waar het dringen is geblazen. Substantieel onderscheid tussen deze partijen is er nauwelijks meer. Of men zich nu liberaal of nationalistisch betuigt allen omarmen de markteconomie en hebben de sociale markteconomie vaarwel gezegd, sputteren nog wat over de sociale grondrechten (zonder deze als zodanig bij naam te noemen) als wonen en bestaanszekerheid, maar laten zich vooral leiden door transatlantische (defensie)belangen alsmede die van het buitenlandse grootkapitaal. De zaak moet steeds opnieuw worden verkocht, maar 'het verhaal' is uiterst sleets geworden ondanks dat de Koude Oorlog al decennia geleden formeel is beëindigd (en de wapenwedloop gezamenlijk tot stilstand zou worden gebracht). Daarvan is nauwelijks iets terechtgekomen. De militaire aspiraties zijn ongekend en hebben bizarre vormen aangenomen. Ten koste van Europese samenlevingen wel te verstaan. Veel krokodilletranen met andere woorden. De hypocrisie kent geen grenzen.

Voor de nationalisten zijn immigranten de boosdoener van alle maatschappelijke problematiek, voor de neoliberalen zijn dat met name ouderen en niet (meer) werkenden, voor nagenoeg alle partijen is 'de oorlog aan de Europese buitengrenzen' de overkoepelende factor. De ware boosdoener is echter het gevoerde marktbeleid inclusief de verrommeling van de publieke sector en de quangocratisering van het openbaar bestuur. In combinatie met het decentralisatiebeleid is dit beleid de oorzaak van de gestapelde huidige problematiek waar al veel te lang een groot taboe op rust. Want dat vereist reflectie op het eigen politiek handelen in het recente en verdere verleden en dat mijdt men liever tot het bittere end. Geen van de partijen steekt hand in eigen boezem, van het afleggen van enige verantwoording is in dit opzicht geen sprake. Wat rest is een schimmenspel van aannames en veronderstelde causaliteiten. Dit verklaart de Catch-22-constellatie waarin partijen zichzelf en elkaar gegijzeld houden. Alle pleidooien voor 'samenwerken' zijn derhalve evenals de ideologische verschillen ondanks de hardnekkig opgeklopte beeldvorming uiterst marginaal. De democratie is en blijft een zeer kwetsbaar stelsel dat niet levert wat het belooft maar de weg plaveit voor vrijblijvendheid en willekeur. Dat wisten grondleggers als Kleistenes en Pericles, maar vooral critici als Socrates, Plato en Aristoteles evenals vele anderen zoals Rousseau al eeuwen geleden. Het heilig verklaren van de democratie en een blind vertrouwen op haar zegeningen beneemt het zicht op deze weerbarstige werkelijkheid. Zoals de democratie is georganiseerd en functioneert biedt zij garanties noch bescherming tegen autocratische machthebbers of dogmatisch-fundamentalistische gerichtheden. Ook de rechtsstaat is aan politieke weldenkendheid onderworpen en evenals bestaanscondities daarvan afhankelijk. 'Weldenkendheid' zonder politieke consequenties ten aanzien van 'levering' en verantwoording heeft uiteindelijk echter weinig waarde.

Al met al blijft de Nederlandse samenleving een verzameling kleinburgerlijke kooplieden en dominees die zich graag progressief wanen en rijk rekenen maar telkenmale de boot missen waar het waarlijke vooruitgang betreft. Het gebrek aan realiteitsbesef breekt hen telkens weer op.
Want hoezeer de landelijke publieksmedia ook hun favoriete kandidaten promoten, het zal ze niet baten. Of de Volkskrant nu Timmermans aanprijst, dan wel de NRC Jetten als het gedoodverfde jonge talent bejubelt, Trouw het zieleheil van Bontenbal verwacht en de WNL-redactie Yesilgöz tot vervelens toe blijft doodknuffelen, het is een gelopen race waarbij deze kandidaten zoals gezegd vooral tot elkaar zijn veroordeeld. Hoe dan ook, men krijgt wederom de zoveelste afgekloven inerte neoliberale variant van modern publiek management met het bijbehorende markteconomisch beleid dat Nederland al zoveel 'goeds' heeft gebracht. De economische ordening staat in de mediacratie allang niet meer ter discussie, evenals het met gemeenschapsgeld kaalplukken van de samenleving ten behoeve van de wapenindustrie. Daar is tenslotte dankzij Rutte algehele 'consensus' over bereikt. Aan de publieke sector kunnen immers best nog meer financiële middelen worden onttrokken indien de burger wat meer bereid zou zijn zaken voor eigen rekening te nemen (en de handen uit de mouwen te steken). Want al dat geleun op de overheid schaadt de vooruitgang.

Ach ja, de burger betaalt immers al zo weinig en zit toch op rozen? Al dat geweeklaag geeft geen pas in welvarend Nederland, dat is slechts populistische animositeit voor electorale doeleinden. Nee, de politiek laat zich niet hierdoor van de wijs brengen of ringeloren. 'Wij' zijn immers genuanceerde democraten en staan pal voor … ja, voor wat eigenlijk? Niemand die het weet, zodat men zich vervolgens gemakshalve verlaat op 'technocratische innovatie' die voor de nodige 'efficiency' zal zorgen als het aan het voortvarende eigentijdse volkje ligt. Zodra de mandaten binnen zijn kan men weer vrijuit gaan kwartetten en kan de stoelendans zoals vanouds weer van start. Never a dull moment. In Den Haag is altijd wat te doen. Het lijkt waarachtig wel politiek … (Motto: vul nog een stemwijzer in, dan weet u zeker dat u miskleunt).

---

[1] Zoals de conservatieve hardliners binnen de KVP de fusiepartij CDA annexeerden, zo slokten de reformisten GroenLinks op. De PSP en CPN hadden het nakijken. Hun geluid verstomde geheel. Van een beoogde 'linkse lente' zou geen sprake zijn, zoals ook het anti-militarisme nagenoeg in rook opging. Nu GL met de PvdA is gefuseerd lijkt ook de sociaaldemocratie ten dode opgeschreven. De milieu- en gendergoeroes bepalen de ideologische koers.

N.B. Een partij als DENK is hier buiten beschouwing gelaten. De partij laat zich lastig positioneren. Enerzijds benadrukt men de belangen van (culturele) minderheden als immigranten met een Islam-achtergrond, maar anderzijds afficheert men zich ook als conservatieve partij. Ondanks dat politieke ambivalentie bij meerdere partijen aan de orde is laten we het debat over wisselende criteria ten aanzien van de toepassing van het eerste artikel uit de Grondwet hier verder even rusten. Dat vergt een aparte beschouwing. Ook Volt hebben wij niet in bovenstaand schema opgenomen. Deze partij identificeert zich weliswaar sterk met de EU, maar betoont zich weinig kritisch ten aanzien van haar (democratische) mankementen. Feitelijk is ook deze partij een aanjagende factor voor het doorvoeren van transatlantische agenda's en verschilt zij hiermee weinig van andere partijen die de VS c.q. Navo als leidraad nemen. De double-facedness wordt derhalve breed gedeeld. Veel partijen hebben een januskop waarmee zij elkaar bevechten en de kiezer trachten te paaien zoals het uitkomt. Dat werkt echter slechts zolang het duurt en wordt geslikt.  

Nabeschouwing bij de Tweede Kamer verkiezingen van oktober 2025

We constateerden het reeds: de polarisatie is totaal. Aan de ene kant de rabiate nationalisten, aan de 'andere' zijde de zich 'progressief' dan wel 'weldenkend' wanende kiezers die aan collectieve politieke amnesie lijden en wederom hun heil zoeken bij partijen die verantwoordelijk zijn geweest voor vele debacles van de afgelopen jaren en decennia.

Men beseft kennelijk nog steeds niet dat men daarmee een exacte kopie van Rutte-IV in het zadel helpt waarmee dezelfde club aantreedt die de samenleving heeft onttakeld en op laffe wijze de publieke sector in de uitverkoop heeft gedaan. 2  Niets geleerd kortom. Weinigen zijn in staat gebleken deugdelijke analyses te maken en causaal te denken, maar trappen massaal in de hypocriete bekkentrekkerij van tovenaarsleerling Jetten c.s.
Het marktliberalisme zal sans gêne en in alle destructieve hevigheid worden voortgezet.
Kiezers hadden collectief de kans het afgeven van een mandaat voor de defensiemiljarden te weigeren, maar hebben zich laten verblinden door drogredenen, schijnargumenten en politieke marketingretoriek.

Nieuw Sociaal Contract is leeggegeten en ter ziele. Velen zijn weer bij het CDA teruggekeerd. Dat is niet zozeer de verdienste van Bontenbal, als wel het gevolg van de klungeligheid van NSC zelf. PvdA/GL is niet in staat gebleken een adequaat antwoord op het marktliberalisme te formuleren vanwege het taboe op deze materie. Sociaaldemocratisch links heeft zichzelf in ideologisch opzicht definitief de nek omgedraaid. D66 heeft nu ook electoraal de VVD rechts ingehaald, nadat deze partij er al eerder blijk van gaf nog rigider het marktliberalisme te willen toepassen dan de traditionele liberalen al sinds jaar en dag deden.
Desondanks kan Rutte tevreden zijn. De angstdoctrine heeft gewerkt en het land is nog altijd volledig in zijn greep. De miljarden zijn geregeld en de wapenindustrie kan onbelemmerd voort.

Trek uw portemonnee maar, want bezuinigingen en belastingverhogingen wachten u. U mag het fijntjes allemaal zelf opknappen. Van de overheid hoeft u niets meer te verwachten. Het kapitaal regeert en daarvoor worden de lopers uitgerold. Nog een warmtepompje of laadpaaltje …? Living is easy with eyes closed - strawberry fields forever.