Afrekening met de Haagse hospitalisering

Er stond bij de Provinciale Statenverkiezingen van maart heel wat op het spel. 'Stem dit kabinet weg' was een veelgehoorde oproep. De vraag is derhalve: zijn de voorspellingen uitgekomen of niet? Zijn de coalitie en hun secondanten weggestemd? Ofwel: hebben zij nog een positie die vervolgbeleid mogelijk maakt? Daar ging het tenslotte niet alleen getalsmatig om, maar vooral inhoudelijk. Ofwel, zijn het verstikkende markt- en milieufundamentalisme gebroken en tot staan gebracht? Is het zolang gemiste realisme terug en kan Nederland weer ademen?

Welnu, de burgers hebben zich massaal en eensgezind tegen het beleid uitgesproken. Men heeft de zittende coalitiepartijen een dreun gegeven en de BoerBurgerBeweging (BBB) een ongekende verkiezingsoverwinning bezorgd die nog lang zal naijlen. Deze partij is in alle provincies veruit de grootste  geworden en heeft alle andere ver achter zich gelaten. Een uniek fenomeen in de Nederlandse parlementaire geschiedenis. De beloning voor de inzet, vastberadenheid en strijdbaarheid van voorvrouw van der Plas. Het betoonde realisme is, in tegenstelling tot het stelselmatig verspeelde vertrouwen ten gevolge van alle 'wheeling en dealing' door de coalitie, met breed vertrouwen beloond. Een robuust mandaat is afgegeven dat aanzienlijk meer dan 'stikstof' omvat en daar ver boven uitstijgt.

Hoewel de coalitie is teruggefloten en op haar nummer is gezet, doet men het daarentegen in die kringen nog onverminderd voorkomen alsof er nauwelijks iets is veranderd en het beleid nog altijd zou 'staan als een huis'. Men zou in de provincie slechts 'obstructie' plegen, zo werd door sommigen ongegeneerd en met onverholen dédain verkondigd alsof er slechts één beleidsmatige 'waarheid' zou bestaan. Men kan gevoeglijk aannemen dat deze voortgezette arrogantie hen nog verder zal opbreken.

Zowel de VVD, als D66, CDA en CU hebben verloren, ondanks dat men ervan uitging dat de neoliberale (VVD/D66) 'vesting Holland' zich staande zou houden. CDA en Forum zijn gedecimeerd. Niet alleen 'de provincie' heeft haar hakken in het zand gezet, maar in talloze stedelijke agglomeraties is dit eveneens het geval geweest. De jarenlange regionale versnippering is hiermee in niet onaanzienlijke mate hersteld. Zowel in de provincie als in de Senaat heeft BBB een stevige positie verkregen, waardoor het beleid in elk geval niet meer in ongewijzigde vorm gecontinueerd zal kunnen worden. Wat de inbreng van de PvdA/GroenLinks-combinatie zal zijn is daarbij volstrekt onduidelijk. Deze partijen hullen zich wat dit betreft vooralsnog in stilzwijgen en dat voorspelt weinig goeds.

Heeft Rutte's doorzichtige poging tot 'polarisatie' gewerkt? Het was allerwegen een geregisseerde schijnvertoning (showcase). Niks 'linksom of rechtsom'. De pot(ten) verweten de ketel, want er blijken minder concrete tegenstellingen dan gesuggereerd. VVD c.s. en PvdA/GrL jagen elkaar aan —en op. Zeker op milieugebied (stikstof). Er is veel zogenaamde 'kritiek', maar weinig politieke substantie. PvdA is nota bene zelf medeverantwoordelijk geweest voor Rutte's beleid (!) zoals Klaver ook al eerder bij Rutte aan wilde schuiven. Met 'progressiviteit' heeft dit alles weinig te maken. De werkelijke polarisatie speelde zich af tussen VVD/D66 en BBB. Maar hoezeer met name het Amsterdamse circuit via publieksmedia als de Volkskrant ook tegen 'de boeren' ageerde, het mocht niet baten. De hele exercitie was vruchteloos, zowel voor de coalitie als voor de 'linkse wolk'. De kaarten waren immer allang geschud.

De nijvere politieke loopjongen van het grote bedrijfsleven Rutte die zij aan zij met zijn warhoofdige maar zelfingenomen secondante Schippers (ceo DSM) vruchteloos het marktfundamentalisme met milieufundamentalisme wilden laten rijmen (daar deze zoals elk weldenkend persoon weet haaks op elkaar staan), haalde alle drogredenen nog maar eens uit de kast om toch vooral duidelijk te maken dat er ondanks de (vermeende) 'linkse wolk' wat hen betreft geen vuiltje aan de lucht was. Ja, er waren 'problemen', maar men was 'goed bezig'. 'Links' – althans wat Rutte c.s. zich hierbij voorstellen – wilde slechts de belastingen verhogen en de boeren wegbonjouren en daar nam men 'afstand' van, zo luidde de boodschap. Hoe cryptisch, laf en hypocriet wilt u het hebben, want de VVD doet daar 'natuurlijk' niet aan mee en waakt ervoor zulke maatregelen te nemen (…). D66 moet evenwel vanwege coalitiebelang koste wat kost te vriend worden gehouden en dat vergt jongleren en goochelen met begrippen zoals 'links' en 'rechts', 'milieu', 'armoede', 'ongelijkheid', 'de economie' en wat niet al. Klaver (GroenLinks) en Kuiken (PvdA) trachtten het 'linkse' sentiment te bespelen, maar hadden welbeschouwd evenals hun opponenten weinig (zinnige) argumenten. Dat kan ook moeilijk anders wanneer partijen er blijk van geven zich maar al te graag in het regeringskamp te willen manoeuvreren. (Ja inderdaad, links- of rechtsom). Niet alleen de coalitie draaide zich volledig vast in het zelfgesponnen klimaat- en milieulabyrint, dat geldt ook voor haar milieucritici. Zowel ter linker- als ter rechterzijde wordt de coalitie op eenzelfde weinig productieve wijze de maat genomen vanwege haar immigratie- en asielbeleid. [1] Maar ook hiervoor geldt dat niemand dit wereldomspannende vraagstuk op een mondiale schaal adresseert, waardoor de schijn wordt gewekt alsof het louter een 'Europees' probleem zou betreffen, zoals milieuvervuiling (vooral) een 'Nederlands' probleem zou zijn. Ja, dan komt men niet veel verder dan slogans als 'meer' of 'minder' en moeten mensen als Erdogan (of Timmermans for that matter) uitkomst bieden (en zo verder). Men draait rond in cirkels en slaagt er niet in zaken 'boven de markt' uit te tillen en aan wereldomspannende politieke en economische verhoudingen te relateren.

[1] Over immigratie gesproken... de volgende categorieën worden te vaak en te gemakkelijk op één hoop geveegd, of er wordt juist discutabel (opportunistisch) onderscheid gemaakt tussen westerse en niet-westerse immigranten, vluchtelingen (wel of geen 'familie'), asielzoekers, statushouders, arbeidsmigranten en expats. Anders gezegd, er wordt met verschillende maten gemeten die de migratierealiteit lang niet altijd recht doen. Dat vertroebelt deze problematiek nodeloos.

De coalitie heeft welbeschouwd geen enkele oplossing voor welk vraagstuk dan ook, maar rommelt desondanks door en breekt zienderogen alles af wat bij al hun snode plannen ook maar enigszins een sta-in-de-weg zou kunnen zijn. Arbeidsmarkt? Woningbouw? Gezondheidszorg? Infrastructuur? Milieu, ruimtelijke ordening? Energievoorziening? Sociale zekerheid (armoedebeleid)? Immigratie- en vluchtelingenbeleid? Het blijft neerkomen op massieve kapitaalonttrekking aan de samenleving (publieke zaak) en ongemandateerde overheveling naar de marktsector zonder voorwaarden of restrictie.

Rekenvoorbeeld: deel de totale subsiediestroom aan grote concerns (die nota bene fiscaal worden ontzien) eens door het werkelijk aantal arbeidsplaatsen dat deze concerns bieden (zolang het duurt althans). Dan zal blijken hoe schandalig en ongehoord de kosten zijn die de samenleving voor de instandhouding van deze arbeid moet ophoesten (wat ten koste gaat van noodzakelijke andere publieksuitgaven). Rutte gijzelt met zijn werkgelegenheidsdrogredenen de voltallige samenleving ten gunste van bedrijven die nauwelijks een bijdrage aan de samenleving leveren. Onvervalst VVD-beleid kortom en feitelijk niets nieuws, ondanks dat 'de verpakking' anders moge suggereren. Dat geldt ook voor de zo omstandig verkondigde 'bestuurlijke vernieuwing' waar onder Rutte niets van terecht is gekomen. Het is een en al monisme wat de klok slaat. Slechts als het echt niet anders kan doet men noodgedwongen een beroep op al te doorzichtig 'dualisme'. Hoe lang gaat dit 'feest' nog door…? Joost mag het weten, maar de dagen lijken nu echt wel geteld.

Kortom de 'Haagse hospitalisering', ofwel het zelfingenomen en in zichzelf gekeerde bureaucratisch solipsisme, is massaal afgestraft. Wie vertrouwen wil verkrijgen en daarop een beroep meent te kunnen doen zal moeten leveren en laten blijken dit vertrouwen waard te zijn. Anders gezegd: goodwill is niet vanzelfsprekend en kan zeker niet worden 'geëist'. Wie onbezonnen een 'leader' wil zijn moet oppassen geen loser te worden. Laat dat drieste beleidsmakers in hun oren knopen, voordat zij al hun 'goodwill' voorgoed hebben verspeeld en volledig met lege handen staan. Het schijnt maar niet te willen doordringen dat de 'beste jongetjes' (m/v) die haantje de voorste willen zijn vaak sneue autistische knaapjes zijn die een zo verregaande in zichzelf gekeerdheid tentoonspreiden dat er geen land mee te bezeilen valt. Daar zou veel meer dan nu doorgaans het geval is op gewezen moeten worden, in plaats van blindelings achter zinloze politieke marketing aan te lopen alsof het om 'gelopen races' zou gaan. Of er 'races' worden gelopen of niet, bepaalt de samenleving zelf. En voorlopig hebben velen hier meer dan genoeg van. Eerst adequaat problemen oplossen zoals armoede, ongelijkheid en basale publieksvoorzieningen zoals betaalbare huisvesting en energievoorziening. Dan praten we verder. Niet eerder. De nodeloze bureaucratische wirwar komt zichzelf tegen en zal eerst van tafel moeten alvorens er ook maar enig zinnige vooruitgang (-wat heet-) zal kunnen worden geboekt. Dat is niet een zaak van (individuele) burgers of van 'zelf-doen', maar primair van staat en overheid. En ja, dat is politiek.

'Radio Caroline' weerbericht: 'laaghangende bewolking en hier en daar een bui'...

Het is niet zo bijster interessant wat de Tata's, Tesla's, Googles, Facebooks en Microsofts van deze wereld allemaal uitspoken, noch heeft het zin zich druk te maken over hun bedrijfsprestaties, want men gaat volledig de eigen gang en trekt zich niets aan van welke samen-levingsproblematiek dan ook. Of hun aandelenposities nu stijgen of dalen, de burger heeft andere zorgen aan zijn hoofd. Men kan de samenleving voortdurend met beurskoersen blijven bestoken in de overtuiging dat dat zoden aan de dijk zet, de machtsconcentratie zal er niet door verminderen. Wij leven nu eenmaal in een onvervalste plutocratie waar het grote geld regeert. Wie daaraan iets wil doen zal daarom op zijn minst de ongebreidelde kapitaalaccumulatie aan de orde moeten stellen. Doet men dit niet, dan blijft alle commotie daarover vruchteloos. Het internationale bedrijfsleven is een onberekenbare free floating entiteit die nagenoeg geheel een eigen leven leidt.

Zo ook de omvangrijke agro-exportindustrie. Zolang zelfstandige agroproducenten – ofwel boeren en tuinders te lande ondergeschikt blijven aan de bedrijfsmatige verdienmodellen van de grote aantallen en de productie met alle denkbare middelen tot absurde hoogten blijft opgestuwd, wordt het met 'proportioneel bodemgebruik' niks. Wie 'zelfvoorzienend' meent te kunnen of moeten zijn, zal zich daarom vooraleerst over deze problematiek moeten buigen en zich dienen af te vragen of deze industrie onverkort moet worden voortgezet. De Nederlandse economie is echter voor een groot gedeelte van deze grootschalige land- en tuinbouwexport afhankelijk, zodat het nog een flinke klus wordt om hierin verandering te brengen. 'Marktaandeel' weet u wel…
Zulke export compenseren met noodzakelijke import blijft echter een bizar fenomeen. Vooral tegen de achtergrond van milieu- en voedselkwaliteit. Men ruilt dan feitelijk niet alleen kwalitatief goede producten in tegen (goedkopere) producten van minder betrouwbare kwaliteit, maar blijft daarmee tevens de openbare ruimte op een onverantwoorde wijze belasten. De vraag is derhalve of hiermee moet worden doorgegaan en of er geen andere wegen zijn die kunnen worden bewandeld. Men kan het daarom niet over 'milieu' hebben zonder economische mechanismen in ogenschouw te nemen. Dat geldt ook voor alle datacenters, vliegvelden, storage- en transitohallen waarmee de ruimte bovenop de vele (geplande) windmolens wordt volgeplempt.

Ruimtebeslag is een politiek brisant vraagstuk van de eerste orde dat de gehele samenleving aangaat. Dat 'slot' betreft een verstikkende gordiaanse knoop die men zelf in de hand heeft (gewerkt). Persisteren in milieufundamentalisme heeft geen enkele zin. Zeker niet indien men ook het marktfundamentalisme niet ten volle adresseert. Rutte kan derhalve nog zoveel 'zaken willen doen' met partijen als D66 en anderen, zolang men de neoliberale blinde vlek niet erkent zal het aanmodderen blijven. Een mooie taak voor BBB om zich hierover uit te spreken en de samenleving wat dit betreft trachten vlot te trekken. Ook partijen als PvdA en GroenLinks zouden zich wel eens goed achter de oren mogen krabben alvorens met gratuite wijsheden te komen die vooralsnog bitter weinig aan de oplossing van deze problematiek bijdragen. Het ziet er echter niet naar uit dat uit deze hoek veel te verwachten zal zijn. Of BBB het daarentegen wel voor elkaar krijgt om de 'neuzen' een andere – meer realistische – kant op te krijgen staat te bezien, ofschoon de nu allerwegen gesteunde oriëntaties in elk geval hoop op zinnige verandering bieden daar men tenminste bereid lijkt zich deze problematiek te realiseren en in den brede aan te vatten. Of daarmee veertig jaar markteconomisch afbraakbeleid enigszins zal kunnen worden hersteld blijft evenwel de grote vraag. BBB zal niet 'zomaar eventjes' kunnen opruimen wat er door de jaren heen samenlevingsbreed is aangericht. Daartoe is brede en doortastende samenwerking onontbeerlijk. En vooral beleidsmatige bezinning. Anders blijft het vechten tegen de bierkaai. 

Het zou daarentegen wel eens kunnen betekenen dat sommige zittende bewindslieden zich door deze uitslag enigszins bevrijd weten uit de knellende omarming door Rutte en Kaag en dat zij hierdoor weer wat lucht krijgen. Want deze voortdurende kabinets- en coalitiedoctrine legde niet alleen de samenleving, maar zeker ook het (adequaat voeren van) beleid zo goed als lam. De geslagen piketpaaltjes verdroegen nu eenmaal geen eigenstandige beslissingen, zodat de bewindvoerders niets anders restte dan volgzaam en gedwee de directieven uit te voeren, ook al had men daarmee wellicht (serieuze) moeite. Het zal evenwel moeten blijken, want de tekenen wijzen er allerminst op. Desondanks blijft het een vreemde zaak dat het kabinet van mening is dat zij in beleidsmatig opzicht over kan gaan tot de orde van de dag en het daarbij kan doen voorkomen alsof men daarvoor nog draagvlak in de samenleving zou hebben. Die is er niet (zo die er al in voldoende mate is geweest). Dit beleid mist ten enen male voldoende legitimering en heeft een groot gedeelte van haar (resterende) goodwill verspeeld. Dat is de feitelijke politieke realiteit. Niet alleen qua kabinetsbeleid, maar ook wat de samenstelling van de nationale volksvertegenwoordiging betreft, die echter voorlopig nog de oude (maar inmiddels achterhaalde) machtsverhoudingen representeert. Alle omtrekkende bewegingen zullen hoe dan ook slechts uitstel van executie blijken.