On the Run

Migratiestromen komen en gaan, maar landen kunnen op eigen houtje prutsen wat ze willen en sleutelen aan verdragen tot ze een ons wegen, het zal ze niet baten. Vluchten kan desondanks nog steeds, mits men als ‘familie’ wordt beschouwd dan wel tot een erkende ‘zielige’ categorie behoort. Zo niet, dan een prettige dag verder en veel succes.

Er is echter maar één manier om het vluchtelingenvraagstuk effectief aan te pakken en dat is verdeling van het totale contingent vluchtelingen naar rato over alle VN-lidstaten en stoppen met dit mondiale vraagstuk als een ‘exclusief Europees probleem’ op te vatten. Wie mensenrechten wil waarborgen zal derhalve flink over de eigen grenzen heen moeten stappen en het vraagstuk juist dienen te adresseren. Dat wil zeggen bij de daartoe aangewezen internationale gremia. Tot op heden hebben we wat dit aangaat nog altijd bitter weinig vernomen. Wie wapengekletter propageert maar niet wil inzien dat dit altijd tot vluchtelingenstromen leidt, heeft boter op zijn hoofd. En daarvan zijn vele voorbeelden te noemen. Zowel wat de achteloze onbezonnenheid betreft waarmee conflicten ter hand worden genomen, als wat de talloze ontheemden aangaat die op termijn nauwelijks nog ergens terecht kunnen.

Daarbij zal vluchten voor natuurgeweld voor velen ook een bridge too far blijken indien de watermassa’s rond eigen huis en haard blijven kolken en de vele benodigde infrastructurele projecten ter regulering van een en ander achterwege blijven. Dat zal een commotie van ongekende omvang teweeg brengen die niet te overzien is. In dit opzicht is spreken over ‘bestaanszekerheid’ (dan wel ‘veiligheid’) volledig uit de lucht gegrepen.
De politiek loopt volledig achter de feiten aan, zoveel is duidelijk. Men is verstrikt geraakt in eigen gedachtenspinsels en heeft alle realiteit uit het oog verloren. De vele bestuurlijke Von der Leyens zijn verstokte bureaucraten die niet het politiek kaliber hebben dat hen wordt toegedicht, zoals ook de nationalistische kabaalmakers alle banden met de werkelijkheid hebben verloren. Het plak-en-knipwerk waarmee men denkt de grote vraagstukken van deze tijd te kunnen aanpakken is ronduit belachelijk, want dilettantistisch en ondermaats. Vandaar dat velen afhaken en zo goed en kwaad als het kan voor zichzelf trachten te redden wat er te redden valt. Want als het erop aankomt is iedereen uiteindelijk op zichzelf aangewezen. Dat is echter geen ‘luxe-positie’, maar armoe. Kortom het deficit van de technocratie is compleet. Problemen zijn groter en complexer dan met welk vernuftig instrumentarium men deze ook vermag te kunnen tackelen. Wie nog meent dat Europese landen – of andere navelstaarders – op de goede weg zitten, heeft van ‘modern’ geachte ontwikkelingen weinig begrepen en staart zich blind op fantomen. De illusie is alles, de samenlevingsrealiteit heeft het nakijken.

Men kan wel hoop willen ontlenen aan fraai opgetuigde façades, maar daarmee worden de werkelijke vraagstukken niet aangepakt. Hoogstens worden deze omgeven met wat morele verontwaardiging voor de bühne. Dit als resultante van een wegkijkcultuur die het navelstaren tot hoogste goed heeft verheven. De mens laat zich daarmee kennen als een armetierig schepsel die het niet verdient in een aards paradijs, dan wel eldorado te leven. Ook niet naar Florida of Disney-snit, noch van Wageningen, WRR, CPB of TNO-makelij. Tja, die eeuwigdurende ‘zondeval’ toch… . Dacht men nu werkelijk dat het immense en moordende gevecht om geopolitieke markt- en grondstoffenposities met wat ‘goede bedoelingen’ te reguleren zou zijn? Lachwekkend gewoon. De wereld van het grote geld draait onge-hinderd door. Daar komt weinig ‘idealisme’ bij kijken, of aan te pas. Een wereld van kunststoffen creëert slechts plastic mensen. Of zij nu ‘connected’ zijn of niet. Wat resteert is een dolgedraaide kansloze wereld die zichzelf de nek omdraait en alle zinnige perspectieven naar de prullenbak heeft verwezen, dan wel achteloos naast zich neerlegt. Dat was immers ‘iets van vroeger’ en wij leven nu eenmaal ‘in andere tijden’. Zo bedondert de mens zichzelf en laat men zich ook gedwee knollen voor citroenen verkopen. Alle ‘slimmigheid’ ten spijt. Huis en haard (en alles daaromheen) zijn ondanks alle gewaande vooruitgang luxe-artikelen geworden. Slechts bereikbaar en beschikbaar voor de happy few. Maar zo ‘happy’ is men meestal niet. De eigenwaan wordt duur betaald. Met borreltafelpolitiek komen we er niet. Maar ook aan de bestuurstafels van organisaties mankeert wel het een en ander, zoals uit het volgende moge blijken.

Meelifters in soorten en maten

De term ‘freerider’ werd rond de jaren ’80 en nog lang daarna door anti-verzorgingsstaatadepten gebezigd om mensen met een (bijstand- of andere) uitkering in een kwaad daglicht te stellen. Deze animositeit bereikte haar hoogtepunt met de ontmanteling van de sociale zekerheid en de omvorming naar een ‘participatiesamenleving’ waaraan ‘paars’ zich had gecommitteerd. VVD, D66 en PvdA (alsook het CDA en anderen) bleken verwoede ontmantelaars en wilden van geen wijken weten. ‘Misbruik van sociale voorzieningen’ diende immers te worden afgestraft. De burger heeft het geweten. De toeslagenaffaire was ‘slechts’ een topje van een veel grotere ijsberg die blijkbaar ‘in de weg’ zat. Het bij voorbaat verdacht verklaren van burgers (ofwel ‘institutionele vooringenomenheid’) ontzag echter de vele meelifters die als aandeelhouder of (bezoldigd) commissaris bij raden van bestuur en toezicht flinke bonussen opstreken. Dat betrof immers ‘de markt’ en zoals men weet was die door de neoliberalen nagenoeg heilig verklaard. Nog altijd weet deze categorie bestuurders fijntjes haar eigen zaakjes te regelen en alle mogelijke verontwaardiging over ongewenste belangenverstrengeling uit de weg te gaan. Sterker nog, men afficheert zich als consciëntieuze bestuurders waaraan geen enkele smet valt te ontdekken. Nu, dat blijkt een grove overschatting. Wie in deze materie duikt en deze uitgedijde bestuurscultuur beziet komt tot geheel andere conclusies. Zo liegen de vele schimmige banden tussen publieksgefinancierde organisaties en allerhande marktpartijen er niet om. De semi-publieke sector is verworden tot een schemerwereld waarin posities en verantwoordelijkheden met veel mist zijn omgeven, maar waaraan de politiek haar handen niet wil branden daar zij zelf tot in haar nek bij deze verstrengeling betrokken is. 1 Lijsten van commissariaten en toezichthouders geven uitsluitsel over wie welke functies bekleden en hoezeer deze cultuur is gecorrumpeerd. Maar desondanks tooien velen zich – al of niet onder verwijzing naar ‘good governance’ – graag met een aureool van onkreukbaarheid. Het is echter geen altruïsme dat mensen hier drijft, maar vooral de eigen positionering, alsmede alle persoonlijke materiële voordelen die daaraan verbonden zijn. Over ‘onafhankelijkheid’ dan nog maar niet gesproken. Het ‘goede doel’ is immers sacrosankt en absolverend voor alle tentoongespreide inhaligheid. Een cryptocratie is echter het laatste waaraan een zichzelf respecterende democratie behoefte heeft. Zo’n stelsel ondermijnt elk publieksvertrouwen en graaft daarmee haar eigen graf. Wie houdt toezicht op de toezichthouders? Een vraag waarop men het antwoord schuldig blijft.