De (vastgelopen) inerte staat *

De markt is in combinatie met het anti-etatisme en het decentralisatiebeleid de grote boosdoener van veel maatschappelijke ellende gebleken, waarbij ordeningsvraagstukken finaal vastlopen. Dat is niet zozeer aan het huidige kabinet te wijten – al geeft men, evenals anderen, weinig blijk van een besef van deze essentie – als wel aan voorgaande kabinetten vanaf het aantreden van Paars, waarbij de overheid als ‘een bedrijf’ moest functioneren en als zodanig ‘gemanaged’ moest worden. Met name onder het Rutte-bewind. Opmerkelijk, en tevens veelzeggend, dat men – en vooral de verzamelde commentatoren – deze relatie zo weinig legt en benoemt. Men heeft het wel over ‘de regie’ en het ontbreken daarvan, maar bar weinig over staatsfuncties en de bijbehorende (veronachtzaamde) ordeningsprin-cipes. Economische en ruimtelijke ordening blijven evenwel kernbegrippen waarom het (telkens weer) draait. De verloedering en versnippering van de openbare ruimte is essentieel voor vraagstukken rond woningnood, het landbouw-areaal, milieuproblematiek, infrastructurele kwesties en meer. Die worden niet opgelost met ad hoc-beleid, noch met publiek-private constructies die voortdurend alle kanten uitwaaieren. Maar in plaats hiervan te leren, gaat men doodgemoedereerd voort alsof geen enkele vroeger gemaakte beleidskeuze ook nog maar enigszins relevant zou zijn of in ogenschouw behoeft te worden genomen. Wel zo comfortabel voor de betrokkenen, maar desastreus voor de huidige en toekomstige politiek. De partijendemocratie blijkt al met al een flinke sta-in-de-weg zolang men van het geven van rekenschap niet wil weten. Want de VVD is nog altijd aan de macht en vroegere opposanten zoals PVV, BBB en (nu ook) NSC blijken niet tegen deze partij opgewassen. Zij hebben zich door de coalitiesystematiek volledig laten inpalmen. Dan is het niet zo vreemd dat er zo weinig tot stand komt. Zeker niet nu de (beleids)prioriteiten meer virtueel dan realiteit zijn en derhalve hoofdzakelijk op papier bestaan. En dan nog. Geopolitiek is zeker van belang, maar niet ten koste van alles, inclusief het binnenlands beleid. Nederland is slechts een kleine speler in het grote geheel, maar gedraagt zich nochtans als een reus op lemen voeten. Daarmee aan vele nationale belangen voorbijgaand. Waar blijft het ‘hernieuwde sociaal contract’ en waarom zo gedraald met ‘bestaanszekerheid’? De disproportionele belastingsystematiek had allang aangepakt kunnen worden. Evenzo de inkomens en de kosten voor levensonderhoud. Maar niets van dat al. Er moet geld naar defensie, de markt dient onophoudelijk te worden gesubsidieerd en verder moet de hand op de knip. Want we moeten ‘zuinig’ zijn. Wanneer lokale overheden kostendekkend willen zijn moeten zij de belastingen maar ‘aanpassen’, ofwel verhogen. Het zal exploitanten worst wezen. De burger op één? Vergeet het maar.

Intussen wordt diezelfde burger bestookt met vergaand moralisme dat hem klein houdt en tot slaafse volgzaamheid dwingt. Net zolang totdat de ganse bevolking net zo inert en apathisch is als de staat, politiek en overheid zelf. In plaats daarvan zouden de sociale grondrechten veel steviger dan nu het geval is rechtsstatelijk en staatsrechtelijk neergezet en gefundeerd kunnen worden, zodat wonen, werken, onderwijs, gezondheid en inkomenszekerheden niet langer vrijblijvende zaken zijn. Dat gaat verder dan ‘free speech’ of (pseudo)gelijkheid. Aanmerkelijk verder, want het verplicht staat en overheid tot het voeren van adequaat beleid op deze terreinen en het nemen van daartoe strekkende maatregelen die minder afhankelijk zijn van politieke willekeur. Maar nee, de burger is hekkesluiter bij vele beleidsprioriteiten en zal dat voorlopig nog wel even blijven. De ontvouwde ‘vergezichten’ gaan finaal over de hoofden van burgers heen en verzanden daardoor veelal alras in nietszeggend utopisme. Leuk voor tekentafelfanaten, maar de samenleving schiet er weinig mee op. Een verstikkende bureaucratie is al wat rest. Leve 'het modernisme’. Wat wilt u? Nog meer Paars (marktliberalisme), meer martiaal blauw (veiligheid), armelijke dorgele velden (agrosector), een baaierd aan groene dromen (milieu), manhaftig maar verfletst rood 'sociaal-zijn', of nog een portie inktzwart nationalisme? Ach, links- of rechtsom, u wordt gebeten en kaalgeplukt. Dat geldt bij de buren, en zo is het ook in polderland. Men mag wat 'contesteren', maar het moet niet te gek worden. Delibereer nog wat en betoon u 'bezorgd', dan wel verongelijkt of aangedaan, maar wel binnen de daartoe bestemde 'formats'. Bedien u van aansprekend 'modernistisch' jargon en betoon u 'meelevend' met het dagelijkse leed dat wordt opgedist en uitgevent, dan hoort u er gezellig bij. We komen er nog eens in om.
Het vlottrekken van de samenleving vergt stuurmanskunst en een kundige bemanning. Maar waar die worden ontbeerd gaat het geheid mis en is al het beleidsmatige gesjor tevergeefs en vruchteloos. Zolang beleid en bestuur in verkeerde handen zijn en de burger opzij wordt gezet kan geen van de actoren aanspraak maken op welke ‘excellentie’ ook. Hoezeer men deze ook tracht te populariseren. De samenleving verdient beter.

Inmiddels is het duidelijk: de oorlog in Oekraïne is ‘onze’ oorlog die we ‘ons’ - de EU - niet laten ontnemen, wat de VS ook doet. Wie wil er nu welbeschouwd vrede? Het Verenigd Koninkrijk? Geen EU-lid. Canada? Geen Europees land. Nederland dan? De grootmachten zien onze delta al aankomen. Nee, de EU en de Navo lopen flink door elkaar en men loopt zichzelf daarbij flink voor de voeten. Op z’n minst zouden de ingezette vredesbesprekingen even afgewacht kunnen worden. Maar nee, de verongelijktheid over het negeren van de Unie moet gecompenseerd worden met misplaatste profilering en manifestatiedrang. Een vertoning die tot niets leidt en de vrede zeker niet dichterbij brengt. Von der Leyen overspeelt haar hand en het Europees Parlement blameert zichzelf. Frankrijk noch Duitsland zullen gezien de huidige politieke ontwikkelingen het zo gewenste (vredes)voortouw nemen, maar nog slaafser achter Zelenski aanlopen en nagenoeg ongeman- dateerd met flink wat (burger)geld blijven smijten. Zeker nu Merz met zijn CDU in het zadel is geholpen en zich daadkrachtig wil gaan ‘bewijzen’. Van Macron valt ook weinig meer te verwachten. De Rutte-doctrine heeft vleugels gekregen, ook al is hij door Trump in zijn hemd gezet. De prijs voor deze show zal echter hoog zijn. Want zolang de sociaal-economische omstandigheden van menig burger in de EU problematisch blijven zal deze brisante angel nog flink kunnen opspelen. De verkiezingsuitslag in Duitsland liegt er niet om en omvat méér dan een onheilspellend teken aan de wand. De inertie zal met het aanjagen van militarisme niet worden gekeerd, maar juist verder toenemen. Dat zullen burgers niet meer accepteren, hoeveel propaganda men er ook tegenaan gooit. Men blijft zich in Europa voortdurend tegen beter weten diskwalificeren en uit de markt prijzen, dat moge duidelijk zijn. Het sociale zekerheidsmodel (de 'verzorgingsstaat') was al decennia geleden verkwanseld en opgeofferd aan zinloze markteconomische illusies, maar nu men meent de veronachtzaamde positionering uit het (EU-)verleden met wapengekletter te kunnen herstellen gaat het helemaal mis. Wat men op sociaal-economisch gebied heeft nagelaten valt niet met obligate krachtpatserij goed te maken. Dat had men eerder kunnen bedenken. Hoe rechts wilt u het hebben...?

(Het gesteggel doet soms denken aan sommige episodes uit de ironische soap-serie Fawlty Towers van John Cleese (BBC 1975-79) waarvan hier een bewerkt iconisch fragment:

(Cleese in de rol van de onhandige, hypernerveuze en wankelmoedige Basil Fawlty die zich als gerant/hoteleigenaar voortdurend tegen wil en dank in de nesten werkt, tegen zijn gasten:) "What? You started the war.”
"No, we didn’t.”
"Yes you did, you invaded Poland.” (Een van de gasten begint te huilen)
"Please don’t talk about ze war and give us our shrimp-cocktails, or make us a waldorf-salad instead.”
"I’m sorry we just ran out of waldorfs.”
"What kind of place is this? Wir wollen ein auto mieten.”
"Meat?” (Met overslaande stem:) "There is NO MEAT IN ZE BUILDING !”

Vervolgens resteert totale ontreddering bij het Duitse hotelgezelschap in kwestie.
Toen kon er echter ondanks het wereldleed nog om misverstanden en miscommunicatie worden gelachen. Dat is nu wel even anders). 

Het 'ware geloof' ? 

Het hyper-nationalistische ‘I want my country back’ dat nu in navolging van het Engelse adagium in vele landen opgeld doet en waarmee de beschuldigende vinger stelselmatig naar allochtonen en andere ‘onbeheersbare factoren’ wordt gewezen vertoont een significante parallel met de Reconquista 1 die zowel tegen de Islam als tegen Joden was gericht. Het heilig ideaal om het land (i.c. het Iberisch schiereiland) van vreemde smetten, dat wil zeggen van on-christelijke elementen te zuiveren bleek een januskop te hebben. In deze context vonden ook de Kruistochten 2 plaats en kon Jeanne d’Arc uitgroeien tot symbool van de heilige oorlog tegen indringers, machtsusurpators en het (heidense) kwaad in het algemeen. 3 Nu lijkt Zelenski deze hem toebedeelde rol voor Europa te vervullen. Een moderne kruistocht derhalve die Europa van haar demonen zal bevrijden, zo wordt gemeend. Hoed u echter voor als ‘altruïstisch’ beschouwde moraalridders. Van welke zijde ook. De Paus heeft er gelukkig zijn zegen niet aan gegeven, maar dringt evenals anderen aan op vrede(sonderhandelingen). Dat wordt hem niet in dank afgenomen, want ‘pacifisme’ is in deze tijd (wederom) een uiterst beladen begrip. Het vertonen van spierballen, daar gaat het diehards als vanouds vooral om. Maar uiteindelijk zal blijken dat met geld nog altijd -en zelfs meer dan ooit- veel te koop is en dat spierballen in zulk een cynische wereld daarvoor niet noodzakelijk zijn. Wie 'het ware geloof' vertegenwoordigt laat zich raden. De Chinezen doen ik elk geval goede zaken en Trump tracht uit alle macht in hun voetsporen te treden, zo niet hen naar de kroon te steken. Dat gaat nog gezellig worden. Het is echter de vraag of het bij blufpoker blijft. Arm Europa dat - terwijl drieste oligarchische libertarians 4 de macht grijpen, de wereldorde (denken te kunnen) bepalen en zaken onderling verdelen - met het goedgelovig sponsoren van 'goede doelen' haar positie denkt veilig te kunnen stellen. Een bizarre en uiterst brisante constellatie die samenlevingen (en vooral hun beleidsmakers) overigens geheel en al aan zichzelf te wijten hebben. Zonder ruim baan voor het marktliberalisme en haar slippendragers zou dit alles ongetwijfeld veel minder vanzelfsprekend zijn geweest. De cultuur van graaien en pakken die daarmee is gevestigd heeft diepe sporen getrokken die niet zomaar ongedaan kunnen worden gemaakt en reikt aanzienlijk verder dan 'het verschijnsel Trump' alleen. Wie zich daarop blindstaart mist de point volledig.

Wat er ook allemaal aan verontwaardigde sentimenten over Trump’s ingenomen houding ten aanzien van Europa en de Oekraïne mag worden gebezigd, één ding is zeker: het Koude Oorlogsdenken waarbij Rusland stelselmatig als de grote boze wolf is neergezet lijkt door de Trump-administratie radicaal terzijde geschoven. Daarmee staan zowel de Navo, als de EU en Zelenski volledig in hun hemd. Het ‘speelveld’ is volledig opgeschud. Weg vijandbeeld, weg 'dreiging uit het Oosten', exit ‘verdediger van het vrije westen’ (zoals Zelenski pathetisch werd aangeduid) en weg grote beschermende broer waarop men in Europa kon leunen. De VS hebben - in tegenstelling tot de EU die voortdurend met de portemonnee klaarstaat - voorlopig geen trek meer in geldverslindende militaire avonturen, maar willen simpelweg geld zien. Zoveel mag duidelijk zijn. Men wil zich richten op de eigen belangen en positie in de wereldeconomie. Dat kan men pijnlijk en onverteerbaar vinden, het opent wel de weg naar meer ontspannen verhoudingen. Althans op militair gebied. Te lang heeft de geopolitieke constellatie in een kramp gezeten die alle initiatieven tot verandering c.q. de-escalerende stabilisatie blokkeerde. Wat het resultaat van dit alles zal zijn staat te bezien, maar voortgaan op de aloude weg van polarisatie tussen West en Oost zal een doodlopende  blijken (voor wie dit overigens al niet langer duidelijk was). Dat kan Europa c.q. de EU zich maar beter goed realiseren. Indien men in Europa zijn lessen nog niet leert, dan leert men het nooit. Men krijgt nu een stevig lesje (machts)politiek en zal toch echt een keer wakker moeten worden. Te lang heeft men zaken op hun beloop gelaten in de veronderstelling dat interstatelijke verhoudingen vanzelfsprekend en onwrikbaar waren. De geopolitieke positie ontleende men louter aan afhankelijkheid van de VS waarmee men zich volledig identificeerde. Deze gemakzucht komt de gemeenschap nu duur te staan, zoals ook het Verenigd Koninkrijk ondervindt nu haar Atlantische anker wegvalt. Opportunistisch wendt men zich nu weer naar ‘het continent’ in de veronderstelling met open armen ontvangen te worden. Wie hier nu nog intrapt is niet goed bij zijn hoofd (en kent de Engelsen slecht).
Ja, er is nu ‘ruzie’ [sic] zoals het in de kinderlijke berichtgeving over de schrobbering van Zelenski luidt, maar wie daar bang voor is heeft in de politiek niets te zoeken. Alle politiek gaat over belangenstrijd en dat is verre van een gezelschapsspel, ook al denken de verzamelde elkaar op de rug kloppende lachebekjes daar kennelijk anders over. Wie niet in staat of bereid is de eigen positie in ogenschouw te nemen en zo nodig de bakens te verzetten loopt altijd het risico dat anderen dat zullen doen. Dat is nu pijnlijk aan de orde. De door de regering in Londen haastig opgetrommelde bijeenkomst om een 'coalition of the willing' voor de (voortgezette) oorlog in de Oekraïne bijeen te krijgen is een totaal onverantwoorde demonstratie van roekeloosheid door een verzameling regeringsleiders die zich danig in hun wiek geschoten voelen en waarmee men weliswaar het aangetaste prestige tracht op te vijzelen, maar daarmee tevens het prille vredesproces flink in de wielen rijdt. Het is zeer de vraag of de VS dit zullen accepteren. Men blameert zich hiermee en geeft er onbeschaamd blijk van dat de EU nog steeds volledig aan de leiband van de Navo loopt, ondanks dat nota bene de VS hiervan afstand lijkt te nemen. Zo gaat het natuurlijk niet. Het geshop tussen landen en de voortdurende aanwakkering van oorlogszucht dient onverwijld te stoppen, want zo riskeert men totale chaos. Als men al (vredes)initiatieven had willen ontplooien dan had dat veel eerder kunnen gebeuren. Nu plotseling 'in actie' komen is wel erg doorzichtig en totaal ongeloofwaardig. Men pokert er flink op los, maar wel over de hoofden van velen heen. Waar zijn de mandaten voor dit gedrag? Denkt de Navo - die overigens ondanks alles nog altijd door het Pentagon wordt aangestuurd - zich nu voortaan als een zelfbenoemde 'Europese regering' op te kunnen stellen? Het heeft er alle schijn van, maar zo zit 'de democratie' niet in elkaar.

De getrokken parallellen die niet opgaan

Degenen die trachten op vrede in de Oekraïne aan te sturen zijn zwakkelingen, of erger: betonen zich daarmee een vriend van Putin. Deze opvatting verwijst naar het aloude Chamberlain-syndroom waarbij vredesakkoorden als een waardeloos vodje papier worden beschouwd en degenen die zulke akkoorden sluiten te naïef alsook te laf worden geacht om de vijand te doorzien en de strijd te voeren. De ware held van de Tweede Wereldoorlog was immers Churchill die i.t.t. Chamberlain van geen wijken wilde weten. 5

Dat is althans het beeld dat nagenoeg nog altijd als een absolute waarheid wordt gepresenteerd. Chamberlain mocht dan uiterst naïef zijn geweest, de werkelijke vredesonderhandelingen bij de afloop van WOII werden niet zozeer door Churchill als wel door Roosevelt en Stalin bepaald en beklonken. Die kwamen ondanks de bezwaren van Churchill makkelijker tot een vergelijk dat weliswaar het ijzeren gordijn tot gevolg had, maar wel een direct uitvloeisel was van de tweefrontenoorlog waarin Rusland het grootste aandeel had. De parallelllen gaan dus maar zeer ten dele op. Trump is geen Chamberlain en Putin ondanks al zijn eigengereide grillen ook geen Stalin. Want daarvan kennen we meerdere voorbeelden. Desondanks wil de EU zich onder leiding van de Navo graag als een ‘Churchill’ manifesteren, maar haar positie is uiterst wankelmoedig en ambivalent. Want eerst de oorlog op alle mogelijke manieren aanjagen en zich daarop voorstaan, om vervolgens vredespogingen met nog meer intimidatie en provocaties te torpederen en zich daarbij als ‘vredestichters’ te presenteren, is verre van het gewaande staatsmanschap dat nodig is om de oorlog te beëindigen. Men wil blijkbaar koste wat kost vasthouden aan de Koude Oorlogsschema’s van weleer. Niet zo verwonderlijk dat Rusland deze positie dan ook niet vertrouwt. Indien de EU ‘garanties’ wil, dan zal men zèlf ook gerichte stappen in die richting moeten zetten. Zo niet, dan heeft men aan de onderhandelingstafel niets te zoeken. Ook niet indien men met geld wil (blijven) smijten. Dat zal een bodemloze put blijken waarmee men geen vrede koopt, maar geopolitieke verhoudingen slechts corrumpeert. De adhesie hiervoor kalft dan ook niet ‘zomaar’ zienderogen af. De Europese burger wil net als vele anderen vrede, stabiliteit en bestaanszekerheid. Beëindiging van oorlog(en) is daarvoor weliswaar een voorwaarde, maar herstel van de verwaarloosde sociaal-economische organisatie blijft essentieel wil men burgers nog enigszins aan zich kunnen binden en voorkomen dat de boel nog verder richting rechts-extremisme opschuift. Dan heeft men het kind (het EU-project) met het badwater (misplaatste manifestatiedrang) weggegooid en kan men gevoeglijk opnieuw beginnen. Opdat de verstokte Atlantici die aan de Koude Oorlog en het bijbehorende vijandbeeld willen vasthouden zich dit maar goed mogen realiseren. Een blind voortgezette Bush/Rutte/Von der Leyen-doctrine zal voor Europa desastreus blijken, zoals Rutte de Nederlandse zaak ook weinig goed heeft gedaan maar de samenleving met een hoeveelheid problemen heeft opgezadeld die niet te overzien is en waarvan men voorlopig ook nog lang niet af is. Politiek beleid voer je op basis van feiten, juiste analyses en realiteitsbesef, niet vanuit sentimenten en wisselende of halfbakken emotionele gerichtheden. Dat breekt altijd op. Zo de toenmalige aspiraties van Stalin met betrekking tot de politiek-bestuurlijke inrichting van voormalige Oost-Europese landen niet erg getuigden van een vreedzame opstelling (to say the least), maar in feite neerkwam op annexatie waardoor deze landen tot satellietstaten werden gereduceerd, zo zijn de EU/Navo-aspiraties met betrekking tot voormalige Sovjet-Republieken zoals de Oekraïne eveneens buiten alle proportie. Men kan zich wel willen beroepen op ‘vrijwilligheid’ van staten en volkeren om zich al dan niet aan te sluiten, maar zulke claims zullen altijd omstreden blijven zolang men daarbij in (het vergroten van) ‘invloedssferen’ blijft denken, zoals overigens ook al eerder met de premature uitbreiding van de EU in oostelijke richting het geval was. Europa zou zich niet langer tot speelbal van welke unheimische geostrategische aspiraties ook moeten laten gebruiken, maar een eigenstandige koers moeten varen die primair het Europese belang en dat van haar burgers dient in plaats van zich uitsluitend door machtsbelangen van derden te laten leiden. Daarvoor heeft men ooit de VN opgericht, ook al wordt die nu hovaardig terzijde geschoven. De Tweede Wereldoorlog en de nasleep ervan (zoals de dekolonisatie en de wijziging c.q. teloorgang van machtsposities) wordt kennelijk slechts uiterst selectief voor doeleinden gememoreerd en aangewend zolang het staten en hun leiders uitkomt. Maar daarmee doet men noch de geschiedenis, noch zichzelf en anderen recht. Ook zulk soort opportunisme straft zichzelf af. 

De ganse Atlantische propagandamachinerie draait, inclusief alle daarmee gepaard gaande bombarie en opwinding, op volle toeren. Geen enkele vorm van kritiek of oppositie wordt geduld, men is als de dood voor tegengeluid. Die moet uit alle macht de kop worden ingedrukt en in de kiem worden gesmoord. Vooruitgeschoven lobby- en propagandaclubs zoals de ‘Atlantische Commissie’ bestoken onderwijs en media via hun fijnmazige netwerken met alle denkbare middelen. Van uiterst gekleurde informatie tot discutabele onderwijsleerpakketten die de historie naar elk gewenste beeld modelleren. Dacht u nu werkelijk dat het voeren van propaganda beperkt bleef tot enkele landen? Dan bent u al aardig ingepakt. De vrijheid van meningsuiting is evenals de pers- en onderwijsvrijheid al zodanig ingekapseld en uitgekleed dat hiervan feitelijk nog maar weinig resteert. Zoals dat niet alleen geldt voor de klassieke grondrechten, maar ook voor de sociale. Ook in dit opzicht is men al aardig op weg naar een repressieve en zelfs totalitaire staat zoals Orwell die beschreef. De onafhankelijkheid van het denken staat daarmee flink op het spel. Ook de democratie als zodanig is allang onderdeel hiervan geworden, want oligarchische machtscircuits laten zich onder geen beding de wil van anderen opleggen en waken er wel voor de bestuurlijke en beleidsmatige touwtjes kwijt te raken. Wat dit betreft zijn de verschillen tussen tal van staten minder groot dan zij lijken. Wij kijken voortdurend naar het gedrag van anderen, maar kijken wij ook naar onszelf en onze eigen organisatie van machtsverhoudingen? Nee, we blijven ons liever ‘vrij en onverveerd’ wanen. Totdat de ballon barst. Alle 'herbewapening' zal nodeloze moeite en weggegooid geld blijken dat men voor nuttiger en humaner doelen had kunnen aanwenden. Geld is blijkbaar in overvloed aanwezig maar niet voor zaken die er werkelijk toe doen, want dan is het steevast kommer en kwel bij de rijksfinanciën waarmee de burger aan het lijntje wordt gehouden. Meten met twee maten, daar is men goed in, maar dat behoeft geenszins te worden geaccepteerd. En al helemaal niet met het pistool op de borst zoals nu het geval is. De samenleving dient zich niet in de luren te laten leggen, maar heeft ten volle recht op een faire behandeling.

Talkin’ heads

Het centrale kenmerk van de huidige inerte politieke en bestuurscultuur lijkt op een verschijnsel waarbij men aan woorden een overmatige betekenis schijnt toe te kennen en men daaraan een lang niet altijd daarmee overeenstemmende positie denkt te kunnen ontlenen. Woorden echter die van een eufemistische en vaak ook hypocriete houding getuigen waarmee men ‘greep op zaken’ poogt te demonstreren. Het vele haastig in elkaar getimmerde ‘topoverleg’ en de ‘verklaringen’ die vervolgens worden afgegeven zijn de even zovele uitingen hiervan. Men laat zich kennen als een verzameling opgewonden kippen die zich vooral door ad hoc-bewegingen en invallen laten leiden.

Wat bijvoorbeeld te denken van pogingen om pensioengelden voor militaire doeleinden aan te wenden [sic], of van onheilspellende verklaringen die oorlogsvoering in stand houden en verder aanjagen? Welke ‘grip’ denkt men daarmee uit te kunnen oefenen? En waarop? Niet alleen bij de media, maar ook in academische kring wordt veelvuldig gespeculeerd over ‘mogelijke scenario’s’ die de mens te wachten zouden staan indien … ja, indien wat? Indien er geen geld wordt vrijgemaakt voor … (vul maar in)? Sturen op beleidsadaptatie lijkt het terugkerende thema, zodat politieke propaganda en marketing het enige blijkt wat uiteindelijk als gevolg hiervan resteert. Beeldvorming met andere woorden om de publieke opinie naar elk gewenst model te kunnen manipuleren. De burger zèlf kom bij dit alles meestal op de laatste plaats. Dat geldt voor de pensioenen, voor ‘inflatie’, voor de sociale grondrechten - en wat niet al. Slechts ‘in zijn naam’ wordt gedelibereerd, maar hijzelf komt er niet aan te pas. Dat heet ‘democratie’ die weliswaar ‘representatief’ heet te zijn, maar het in feite nauwelijks is. De burger dient zich gedwee te verlaten op beslissingen die ‘verantwoord’ en ‘consciëntieus’ heten te zijn, maar die stelselmatig andere belangen dan het algemeen maatschappelijk belang dienen. Modern paternalisme zogezegd. Politici beseffen totaal niet hoe hoog de nood bij brede lagen van de bevolking is. De belastingdruk voor burgers is nu al sky high en naar inkomensaanpassing kan men fluiten. Wie had er nog iets over ‘inflatie’ en ‘koopkracht’…? Het gaat dan ook niet om het eufemistische en fluïde begrip ‘koopkracht’, maar om basale kosten voor levensonderhoud te kunnen betalen. Dat is wat anders. Want anders dan louter consumeren zijn zulke kosten geen vrije keuze en daar zit hem de kneep.

De (representatieve) democratie is dringend aan revisie toe, zoals meerdere malen betoogd. De samenleving is geen verzameling stemvee die naar willekeur alle kanten dient te worden uitgestuurd. Burgers zijn zowel stake- als shareholders in het geheel en hebben er op zijn minst recht op van te voren op de hoogte te worden gesteld van voorgenomen beleidsplannen en hun consequenties. Om vervolgens in staat te worden gesteld deze plannen al dan niet te accorderen of te wijzigen. Dat kan alleen met daartoe strekkende mandaten die nu evenwel ontbreken. Althans wat de burger aangaat. In formele (formalistische) zin mag alles dan wel in kannen en kruiken zijn, dat betekent nog niet dat burgers te allen tijde hun fiat aan zulke beslissingen geven. Dat wordt ‘dan maar’ als gegeven verondersteld. Wel zo makkelijk. ‘Wie zwijgt stemt toe’ is een wel heel diabolische benadering van dit fenomeen. Want wat valt er nog anders te doen dan lijdzaam toe te kijken hoe de zaken worden bedisseld? Het volk is niet dom, maar wordt dom gehouden opdat men maar niet contesteert of dwarsligt. Stel je voor.
Dàt is de grip die beleidsmakers en hun secondanten koste wat kost willen behouden en waartoe men alles in het werk stelt. Militairen die evenwel denken de boel – en zelfs hele samenlevingen – naar hun hand te kunnen zetten zouden niet zo hoog van de toren moeten blazen en beter een toontje lager kunnen zingen. Zij zijn niet de woordvoerders van het volk, ook al meent men zich als zodanig te kunnen opstellen en gedragen. Dit geldt ook voor ceo’s die zich beter met hun eigen toko kunnen bezighouden dan de samenleving voortdurend met hun ‘sores’ en luxeproblemen op te zadelen. Burgers zijn geen voetvolk ter ondersteuning van getormenteerde geesten. Men heeft al meer dan genoeg te stellen met de consequenties van hun fantomen. Politiek, overheid en markt mogen dan wel innig verstrengeld zijn, het zijn nog altijd de burgers die als enigen gerechtigd zijn over de inrichting van hun samenleving te beslissen maar de middelen daartoe feitelijk ontberen. De partijendemocratie is een doekje voor dit bloeden, maar tevens een flinke sta-in-de-weg om tot adequaat beleid te kunnen komen. Verandering c.q. revisie van dit stelsel zal in dit opzicht ten principale dan ook niet van de partijen in kwestie komen, maar helaas door burgers zelve geëntameerd moeten worden. Desnoods met grote druk. Dat kan op een simpele, maar effectieve manier wanneer men de overheid haar middelen zou onthouden en de belastingplicht collectief zou opschorten. Daarnaast zijn vele vormen van non-coöperatie denkbaar die daarbij ten dienste kunnen staan. Men zal kortom de eigen strijd moeten voeren wil men het eindeloos gepatroniseer een halt toeroepen. Dat is minder vergezocht dan het lijkt, want vele (geslaagde) voorbeelden zijn de mens wat dit betreft voorgegaan ondanks dat deze het liefst worden gemarginaliseerd. Hoe denkt men dat er anders een eind zou zijn gekomen aan de feodale en koloniale organisatie van samenlevingen die eeuwenlang heeft bestaan? Of aan de dominantie van Kerk en Geloof? Of aan de rechteloosheid van mensen in het algemeen? Dat alles moge dan wel niet ‘ten einde’ zijn zoals gehoopt, verwacht en nagestreefd, maar dan toch. Maatschappelijke verandering is op de eerste plaats een zaak van de burger zelf en niet van de vele ’zaakgelastigden’ die vooral handhaving van hun eigen belangen en positie op het oog hebben. Dan is het op zijn minst zaak zich van zulke personen te ontdoen. Lijdzaamheid behoeft kortom niet het laatste ‘redmiddel’ te zijn indien men bereid zou zijn een (doel)gerichte keuze te maken voor daadwerkelijk zelfbestuur. Niet op een decentrale, provincialistische manier, maar als organisatiemodel voor het landsbestuur. Dat vergt echter politieke moed en voldoende zelfbewustzijn om adequaat te kunnen handelen. Vooraleerst gaat het om losmaking. Uit de kluwen van conformisme en afhankelijkheid wel te verstaan. Afhankelijkheid lijkt wellicht onontkoombaar, maar wie zich afhankelijk opstelt is voor een groot deel al verloren. De verleiding weerstaan om onzinnige paden te bewandelen en met de verdwaalde meute mee te gaan is daarbij een niet te onderschatten factor. De burger dient zich voluit te repositioneren opdat de democratie haar geëigende weg kan gaan en men zich kan bevrijden van al die geesten die haar corrumperen. Om te beginnen zouden veel meer weldenkende personen dan nu het geval is hun mond open moeten doen en laten merken dat men van al het gepatroniseer niet gediend is en genoeg heeft van de neiging om gedwongen te worden zich bij zogenaamde ‘faits accomplis’ neer te leggen. Het debat zal opengegooid dienen te worden. Zonder idiote vrees voor ‘ruzie’ - ofwel meningsverschillen. Want die zijn er zo wie zo altijd. Belangenstrijd, that’s the issue. Of men die nu wil zien en erkennen of niet. Die kan dan maar beter ook onomwonden en voluit worden gevoerd voordat zaken een eigen leven gaan leiden en in de schemer belanden. (Voor een groot deel is dat overigens reeds het geval). Men zou zich op zijn minst kunnen afvragen wat de democratie feitelijk nog voorstelt en wie er belang bij hebben dat het stelsel in ongewijzigde vorm blijft voortbestaan. Dan zal blijken dat handhaving van deze status quo slechts een handjevol mensen dient en niet in het belang is van de samenleving als geheel. Een waarlijke democratie beoogt nu juist precies het omgekeerde. Hopelijk dringt deze essentie ondanks de collectieve (bewapenings)verdwazing en de vele onzinnige en ongecontroleerde paniekreacties die de (Europese) politiek momenteel beheersen nog eens in den brede door. De 'roos in de vuist' mag dan zijn ingeruild voor een kale 'iron fist', het zal een wankele want dubieuze 'veiligheid' blijken die men daarmee denkt te kunnen bewerkstelligen en zeker niet de 'bestaanszekerheid' opleveren die men allerwegen moet ontberen. Ook Churchill moest dat uiteindelijk ondervinden toen men zich genoodzaakt zag zich te verlaten op de hulp van anderen. Bondgenootschappen blijven echter even kwetsbaar als de 'objectives' die men daarmee denkt te kunnen realiseren. Hoeveel geld men er ook tegenaan moge smijten. En of er nu een nieuwe versie van Bush aan het roer staat die zich 'a stable genius' [sic] waant of niet.

_{OORLOGEN TUSSEN STAATSKAPITALISTISCH GEORGANISEERDE LANDEN ZULLEN NET ZO VRUCHTELOOS BLIJVEN ALS VOORTGAAN OP DE STAATSKAPITALISTISCHE WEG ALS ZODANIG. VOOR HET BEREIKEN VAN EEN VREEDZAME COEXISTENTIE ZULLEN KOGELS NIET HELPEN. DAARVOOR IS DE WERELDORDENING TE VERSTRENGELD EN DE ECONOMISCHE INTERDEPENDENTIE TE GROOT. ‘SELECTIEF ZAKENDOEN’ IS DAARMEE EVENALS ‘STRATEGISCHE AUTONOMIE’ EEN UITERST RELATIEF BEGRIP. MEN ZOU DE PIJLEN BETER KUNNEN RICHTEN OP DE VELE UITWASSEN VAN DE AANGEHANGEN ECONOMISCHE MODELLEN EN HET RIGIDE EXPANSIONISTISCHE KAPITALISME IN DE KERN KUNNEN AANPAKKEN. DE VERSCHILLEN TUSSEN DE VS, RUSLAND, CHINA EN DE EU ZIJN IN DIT OPZICHT MINDER GROOT DAN ZIJ LIJKEN. BIJ HET ONDERLING BEKAMPEN ZULLEN ANDERE LOTEN AAN DEZELFDE STAM SLECHTS CYNISCH PROFITEREN. CHINA BESEFT DAT AL LANGER EN DE VS NU NOODGEDWONGEN OOK. EUROPA ZAL IN DIT OPZICHT EEN EENZAME LONER BLIJKEN. HOE STEVIG MEN ELKAAR OOK DENKT VAST TE HOUDEN. DE OEKRAINE ZOU DAAROM NIET ALS TESTCASE VOOR EEN DENKBEELDIGE VERSTEVIGING VAN DE EIGEN POSITIE MOETEN DIENEN, MAAR GEZIEN MOETEN WORDEN ALS EEN VAN DE VELE SLACHTOFFERS DIE DE WERELD SEDERT DE OPKOMST VAN HET MODERN IMPERIALISME KENT EN WAARAAN VELE LANDEN ZICH SCHULDIG HEBBEN GEMAAKT. DAT IMPERIALISME IS NIET VOORBIJ, MAAR NOG ALTIJD IN VELE GEDAANTEN AANWEZIG. HET WILLEN ‘KOPEN’ VAN LANDEN EN GRONDGEBIEDEN MAG DAN IN MODERNE OGEN VREEDZAAM LIJKEN, HET GETUIGT VAN EEN EVEN GRIJPGRAGE MENTALITEIT ALS ANNEXATIE, OF EXPLOITATIEF GEDWONGEN WORDEN TOT ECONOMISCHE AFHANKELIJKHEID ZOALS TEN TIJDE VAN HET KOLONIALISME EN NU IN VELE VERHULDE VORMEN NOG ALTIJD BESTAAT. MARX ZEI HET AL: AGRESSIE HEEFT ALTIJD OOK EEN ECONOMISCHE CONTEXT EN OORLOGEN MOETEN DAARMEE OOK TEGEN DEZE ACHTERGROND WORDEN BEZIEN. HET VOETVOLK IS ALTIJD DE KLOS, AAN WELKE KANT MEN OOK STRIJDT OF STAAT. MEN KAN ZICH DUS STEEDS WEER OPNIEUW TERDEGE AFVRAGEN WIENS BELANGEN MEN DIENT DOOR TEN STRIJDE TE TREKKEN. DAT GELDT VOOR DE RUSSEN, MAAR OOK VOOR DE OEKRAINERS EN DE EUROPEANEN DIE STAAN TE POPELEN OM DEEL TE NEMEN. DE MENS KOMT IN TEGENSTELLING TOT WAT HEM WORDT VOORGEHOUDEN BIJ ALLE OORLOGSZUCHT STEEDS WEER OP DE LAATSTE PLAATS, ZOALS DAT OOK IN MENIG ECONOMISCH OPZICHT HET GEVAL IS. BEZINT EER GE BEGINT EN WANTROUW ELK REGIME DAT ZICH BIJ ALLE MACHTSUITOEFENING OP DE BORST KLOPT. OP Z'N JANBOEREFLUITJES GEOPOLITIEK BEDRIJVEN EN DAARBIJ DE GROTE JONGEN WILLEN UITHANGEN WIJST OP EEN SNEUE VORM VAN ZELFOVERSCHATTING. COLLECTIEVE VERDWAZING IS AL HELEMAAL GEEN REMEDIE VOOR WAT DAN OOK.}

_{ER IS HELEMAAL GEEN SPRAKE VAN EEN ‘NIEUWE’ WERELDORDE DIE BEZIG ZOU ZIJN ZICH TE FORMEREN, NOCH VAN ‘ENDGAMES’ DIE GELOPEN ZAKEN NOG FUNDAMENTEEL ZOUDEN KUNNEN WIJZIGEN. DIE 'ORDE' IS FEITELIJK ALLANG GEVESTIGD EN VEEL VAN WAT NU OP GEOPOLITIEK GEBIED PLAATSVINDT IS ONDERDEEL HIERVAN. OP MARKTECONOMISCH GEBIED ZIJN DE VERHOUDINGEN DUIDELIJK, EVENALS OP INTERSTATELIJK GEBIED. ER IS GEEN BIPOLAIRE WERELDORDE MEER, MAAR EEN MULTIPOLAIRE WAARIN NAAST CHINA EN DE OLIEPRODUCERENDE (OPEC-)LANDEN DE NEW INDUSTRIAL COUNTRIES (NIC’S) ZOALS ONDER MEER INDIA, ZUID-AFRIKA EN BRAZILIE EEN PROMINENTE ROL IN DE WERELDPRODUCTIE INNEMEN. DE VS EN EUROPA ZIJN ACHTEROP GERAAKT EN HEBBEN FLINK TERREIN VERLOREN. HET REPOSITIONEREN KOST HEN MEER MOEITE DAN MEN ZELF BEREID IS TE ERKENNEN. VANDAAR DE VELE PANIEKBEWEGINGEN DIE WORDEN GEMAAKT, ZOALS HET ZICH VERLATEN OP PROTECTIONISTISCHE MAATREGELEN, ALSOOK DE KRAMPACHTIGE VOORTZETTING VAN HET KOUDE OORLOGSDENKEN ALS VOLLEDIG ACHTERHAALD GEOSTRATEGISCH CONCEPT. AL MET AL ZIJN DIT ACHTERHOEDEGEVECHTEN DIE DE ECONOMISCHE ORDENING NIET ZULLEN WEGPOETSEN. OM HET OVER EEN ‘NON-FOSSIELE WERELD’ MAAR NIET TE HEBBEN. WANT HOE ZOUDEN OVERIGENS IN DAT GEVAL ALLE KUNSTSTOFFEN EN PLASTICS GEPRODUCEERD MOETEN WORDEN WAARVAN DE MENSHEID ZICH VOLLEDIG AFHANKELIJK HEEFT GEMAAKT EN ZONDER WELKE ONDER MEER DE AUTOMOBIELINDUSTRIE EN DE PRODUCTIE VAN TAL VAN GEBRUIKSGOEDEREN NIET OP DE HUIDIGE WIJZE ZOU KUNNEN VOORTBESTAAN? ZONDER CHEMISCHE INDUSTRIE KAN MEN DAT WEL VERGETEN. TERUG NAAR NATUURLIJKE PRODUCTEN ALS HOUT, WOL, KATOEN, LEER ENZ. DAN MAAR? DAT IS BLIJKBAAR OOK GEEN OPTIE GEZIEN DE MASSALE EN WERELDWIJDE BEHOEFTE AAN (VOORAL GOEDKOOP GEPRODUCEERDE) PRODUCTEN. MEN LOOPT ALLES BIJ ELKAAR GENOMEN FLINK ACHTER ILLUSIES AAN. HET GAAT HIER NIET OM LANGETERMIJNVISIES DIE WORDEN ONTWIKKELD, MAAR OM PREOCCUPATIES DIE VOORAL OP HARDNEKKIGE KORTZICHTIGHEID NEERKOMEN.}

De mythe van de ‘schone oorlog’