Rijksfinanciën op orde? Kostenopdrijving en stapelen maar! De burger betaalt het gelag

De politiek i.c. de coalitiepartijen VVD, PVV, NSC en BBB jubelen weliswaar over de uitkomst van de voorjaarsonderhandelingen met betrekking tot de plannen voor de Rijksbegroting, maar de voorgenomen maatregelen zijn slechts een druppel op de gloeiende inkomsten- en onkostenplaat van de burger en komen daarom neer op een al te doorzichtig schamel zoethoudertje. Defensie (ja het kan niet op) soupeert meer dan een miljard op, maar de kosten voor levensonderhoud worden niet met een beloofde btw-verlaging dragelijker gemaakt, evenals de vele heffingen die stelselmatig worden opgevoerd aan de bestaande fiscale systematiek niets veranderen. Bij alle huidige politieke commotie is er opvallend weinig aandacht voor de ongehoorde fiscale roofbouw op de burger die geen grenzen kent, maar schaamteloos wordt gecontinueerd. Burgers zijn zowel melkvee als pinautomaat voor de overheid en moeten cumulatieve — ofwel gestapelde — belastingen ophoesten zoals inkomstenbelasting, gemeentebelasting, waterschapsbelasting, wegenbelasting, btw en accijnzen, en daarenboven nog allerlei heffingen voor primaire levensbehoeften als energie, zorg en wat niet al. Elke financiële transactie wordt belast, maar de fiscale systematiek is een rommeltje en een potpourri van tegenstrijdige en elkaar in de weg zittende uitvoeringsprincipes. Zoals daar zijn:

·        het solidariteitsprincipe

·        het draagkrachtbeginsel

·        het profijtbeginsel

·        inkomensherverdelingsmechanismen

Van enige consistentie in het geheel is nauwelijks sprake; (politieke) willekeur voert de boventoon. Primair dienen belastingen om staat en overheid hun grondwettelijke functies te laten uitvoeren en daarmee overeenkomstige diensten te verlenen waarop alle burgers recht hebben. Daar dragen burgers inkomstenbelasting voor af. Deze belasting is gebaseerd op zowel het solidariteitsprincipe als het draagkrachtbeginsel. Immers, men betaalt voor zaken waar men gebruik van maakt, maar ook voor allerlei zaken waar men geen gebruik van maakt maar die desondanks noodzakelijk worden geacht voor het functioneren van de samenleving al geheel. Het profijtbeginsel is dus niet aan de orde. Dit alles inkomensafhankelijk gerelateerd. Daardoor zitten er feitelijk ook herverdelingsmechanismen in het stelsel verdisconteerd.

Bij gemeentelijke heffingen en afdrachten voor de Waterschappen is echter een geheel andere systematiek aan de orde. Op basis van solidariteit? Naar gebruik (zoals bij btw-heffing en accijnzen, alsook bij energielevering het geval is)? Naar inkomsten c.q. draagkracht? Nee, (selectief) naar (verondersteld) 'vermogen' dat in de meeste gevallen merendeels virtueel is. Burgers worden aangeslagen naar de veronderstelde marktwaarde van de eigen woning, hetgeen met de dienstverlening van het lokaal en regionaal bestuur feitelijk weinig heeft uit te staan. (Huurders krijgen zulke kosten doorgaans in de huurprijs doorberekend). Desondanks worden de heffingen voortdurend opgedreven, vooral wanneer besturen in de financiële problemen komen wegens bezuinigingen bij de Rijksoverheid. De burger is dus dubbel de klos: hij kan wegens vergaande verrommeling van de publieke sector grotendeels fluiten naar een adequate nationale dienstverlening en het lokale bestuur wentelt daarenboven de bezuinigingsproblematiek ook nog eens selectief op haar inwoners af. Zoals gezegd niet naar draagkracht of gebruik, maar op basis van verondersteld vermogen dat in werkelijkheid in de meeste gevallen heel anders kan uitpakken daar burgers meestal niet over dit vermogen kunnen beschikken, tenzij men het huis verkoopt. (En dan nog, er zal dan toch een andere woning moeten worden gezocht en betrokken, zodat men er in veel gevallen weinig mee opschiet). Zowel het solidariteitsprincipe als het draagkrachtbeginsel worden derhalve hiermee flink met voeten getreden.

Btw-heffing mag overigens door de politiek volgens het profijtbeginsel worden verondersteld, het gaat met name om primaire levensbehoeften die welbeschouwd voor alle burgers onmisbaar zijn en derhalve niet gemist kunnen worden. Sprekend over het 'profijtbeginsel' is daarom uiterst relatief en de toepassing ervan nogal discutabel. Deze belastingheffing vormt echter een bepalende factor in de kostenopdrijving voor burgers.

Ook medische zorg is een primaire levensbehoefte die onder de mensenrechten valt. Zorgkosten naar draagkracht? Volgens het profijtbeginsel? Op basis van solidariteit? Niets van dat al, of beter gezegd een wirwar van uitgangspunten en veronderstellingen. Burgers betalen een voor iedereen gelijke basispremie, maar daarbovenop dienen zij zich te verzekeren van dekking voor alle overige zorgkosten al naar gelang men hiervan gebruik wenst, of gedwongen is, te maken. Veel noodzakelijke zorgverrichtingen en medicijnen zijn echter van de basisdekking uitgesloten, zoals ook commerciële zorgverzekeraars in wier handen de zorgverlening door de politiek is gelegd een eigen vergoedingssystematiek kunnen hanteren en kunnen bepalen welke medicijnen onder het 'preferentieregime' vallen en welke niet. Wie kan betalen heeft geluk, anderen moeten maar zien hoe zij zich redden. Dit alles ondanks dat gezondheidszorg een sociaal grondrecht voor alle burgers is en dus voor iedereen beschikbaar en toegankelijk zou dienen te zijn. Dat is het in veel gevallen niet. Er is sprake van een bizarre vorm van 'solidariteit', daar toepassing van het profijtbeginsel dit sociaal grondrecht doorkruist en de ganse bevolking voor de goed gesitueerden die zich van alle gewenste zorg kunnen verzekeren laat opdraaien. En ja, wie jaagt nu kosten op? Zijn dat de mensen die af en toe een dokter nodig hebben, of degenen die zich lang niet altijd noodgedwongen laten bedienen door specialisten en kostbare medische apparatuur die door een bonte verzameling ziekenhuisbestuurders maar al te gretig uit concurrentiemotieven wordt aangeschaft? Ook afrekeningssystematiek op basis van medische verrichtingen is voor veel zorgverleners een doorn in het oog. En alle administratieve en procedurele rompslomp eromheen niet te vergeten. Wat duidelijk moge zijn is dat inkomensposities niet in ultimo bepalend zouden mogen zijn voor een deugdelijke nationale zorgverlening.

Bij de wegenbelasting is tevens iets soortgelijks aan de hand. Op basis van het profijtbeginsel (gebruik naar rato) wordt belasting geheven voor zowel het tanken (accijns) als voor het autobezit, zelfs als men hiervan nauwelijks of slechts minimaal gebruik maakt. Voor de aanleg en het onderhoud van de infrastructuur betaalt de burger op basis van het solidariteitsprincipe echter al belasting die net als voor alle andere dienstverlening door de overheid in de inkomstenbelasting is verdisconteerd. De enorme verschillen in belastingheffing tussen Europese staten is ook wat dit aangaat opmerkelijk, zo niet veelzeggend. Waar blijft de veelbesproken 'harmonisatie'?

Ook sparen (als men hieraan al toekomt) wordt belast. In feite wordt over elke verdiende euro meermalen belasting geheven. Daartegenover staat dat bedrijfswinsten naar verhouding slechts minimaal worden belast en deze heffing ook gemakkelijk kan worden omzeild door handig gebruik te maken van virtuele rendementsverliezen als gevolg van 'tegenvallende resultaten' c.q. 'winstprognoses'. 'Creatief boekhouden' heet dat. Ook het juridisch en organisatorisch wegsluizen van winsten maakt hier deel van uit.

Al met al wordt er op dubieuze wijze met verschillende maten gemeten en is de gehanteerde fiscale systematiek een monstrum met een waterhoofd. De boel is uiterst zwak gelegitimeerd en staat bol van de (politieke) willekeur, maar de burger legt allerwegen het loodje en betaalt zich blauw. Nog afgezien van het feit dat veel mensen geen woning kunnen betrekken en de kosten voor een huur- of koopwoning de pan uitrijzen is de verhouding tussen kosten en baten ondanks alle goede sier ronduit bedroevend. De belastingdruk voor burgers is enorm en beslist niet te onderschatten. Iedere politieke partij die verklaart zich sterk te willen maken voor 'bestaanszekerheid' zou zich moeten schamen.

Nee, Nederland is beslist geen belastingparadijs. Althans niet voor de burger. Wel voor de overheid en het (multinationale) bedrijfsleven. Die weten er wel raad mee.

Vrolijk Pasen. De burgers worden bedrogen. Wanneer stopt men met dit Pilatus-gedoe en gaan we daadwerkelijk eens echt afrekenen?

Het waren juist dit soort bedenkingen die met name conservatieve politici deden terugdeinzen toen men het onderwijs beoogde te verbreden met (basale) kennis uit de sociale en politieke wetenschappen, maar men deze kennis nu zonder blikken of blozen denkt te kunnen negeren in de veronderstelling daarmee een zinnige bijdrage aan de opvoeding en vorming van jongeren te leveren. Welnu, dat is niet het geval. Jongeren wordt een substantieel kennisdeel onthouden en wijsgemaakt dat 'aanpassing' het hoogste goed zou zijn. Zo creëert men waandenkbeelden over het bedrijven van politiek als 'ruzie maken' en verdwijnt de hele politieke dimensie uiteindelijk uit beeld. Depolitisering kortom als hypocriet zwaktebod, waarbij de rechtmatige positie van de burger in de mist verdwijnt en in rook opgaat. Niet verwonderlijk dat jongeren (evenals veel volwassenen) gaan zwalken en menen dat zij er (moeten) zijn voor de staat, in plaats van andersom. Zo holt men de democratie uit in plaats van haar te versterken. Al deze angstvalligheid is niets anders dan onkunde gekoppeld aan koudwatervrees waar men opgroeiende generaties nodeloos mee opzadelt. De hele ontwikkeling van (regressieve) 'ethische reveils' tot 'burgerschapsvorming' omvat een glijdende schaal naar nietszeggendheid, want de 'normen en waarden' die men denkt te moeten propageren zijn op zijn zachtst gezegd nogal discutabel en missen te vaak de nodige rechtsstatelijke grondslag en onderbouwing. Het corporatisme dat aan zulk denken veelal ten grondslag ligt is niet datgene wat moderne samenlevingen kenmerkt, maar een wensdroom van degenen die elke vorm van belangenstrijd ontkennen en afwijzen. Daarin passen dan ook geen 'oppositionele' burgers die wel eens dwars zouden kunnen gaan liggen c.q. daadwerkelijk van hun rechten gebruik zouden maken en deze onverkort zouden willen doen gelden.

Wat betekent deze ontwikkeling tegen de achtergrond van uitdijend politiek en bedrijfsmatig cynisme? Zijn dat de 'normen' die men voor ogen heeft? Nee zal men zeggen, maar dat is wel een realiteit die men met alle vrijblijvende nietszeggendheid bewerkstelligt. Niets ontstaat zomaar. Ook een 'surveillance-staat' niet. Bij alle nadruk op 'getting your piece of the cake' en alle opgeklopte ambities eromheen kan men zich niet verschuilen achter goede bedoelingen. Het onderwijs verdient beter. Aan een 'seculiere theocratie van gelovigen' heeft de samenleving geen behoefte. 

En over 'waarden' gesproken: