Rutte-feestje

Navo-chef Rutte krijgt eindelijk zijn lang gekoesterde feestje. Dat had wat voeten in aarde en kost een lieve duit, maar alla, voor de 'veiligheid' dient men wat over te hebben. Wat al die stafchefs te bedisselen hebben laat zich raden nu de wereldordening danig is verschoven. Met een Koude Oorlog kan men niet meer komen aanzetten, net zomin als met een 'dreigende invasie' waarover op een belachelijke wijze wordt gerept. De Navo is nog slechts een rudiment van het verleden, waarmee zij een flinke sta-in-de-weg vormt voor werkelijke vooruitgang op internationaal en geopolitiek gebied. Zeker wanneer men meent het volledige EU-beleid naar eigen hand te kunnen zetten en men daarbij ook nog eens de EU prest om nota bene het Verenigd Koninkrijk na 'gedane zaken' rond Brexit weer met open armen te ontvangen en hen wel de lusten te gunnen, maar niet met de lasten te confronteren. Wanneer men achterhoedegevechten wil blijven voeren en niet wil inzien dat de machtsverhoudingen die er werkelijk toe doen van een geheel andere orde dan militaire zijn, dan is alle inspanning vergeefs. Zoals gezegd dient de wapenwedloop niet aangewakkerd, maar gekeerd te worden. Dat was hoogst relevant gedurende de jaren van détente tussen Oost en West, en is het nog steeds. Zelfs meer dan ooit. Noord-Zuid relaties zijn minstens even relevant. Er is kortom meer dan louter Atlanticisme. Het zich hierop blindstaren miskent de enorme herschikking van posities die gaande is en getuigt van een eigenwaan die ongepast en bovendien contraproductief is. De verspilling die met al dit soort krachtpatserij gepaard gaat is buitensporig en gespeend van alle realiteitsbesef.

Nadat Rutte eerst Nederland jarenlang onder de voet heeft gelopen en de samenleving met een gigantische puinhoop heeft achtergelaten is deze man nu monomaan bezig om gans Europa naar zijn pijpen te laten dansen en de gemeenschap met een angstcomplex op te zadelen. Zowel de regering Schoof alsook de Koning volgen gedwee: "we moeten ons tot de tanden bewapenen". Waar sommigen trachten uit alle macht vrede te bewerkstelligen en oorlogen te beëindigen, daar weten anderen van geen ophouden om de boel verder aan te jagen. Want na de vrede komt er volgens deze geesten kennelijk geen zonneschijn, maar staan ons fikse hoosbuien te wachten. De donderwolken stapelen zich op. Als het al geen self-fulfilling prophecy zou zijn, dan toch een niet zo onwelkome ontwikkeling daar men zich vervolgens in het opgeklopte antagonisme bevestigd kan wanen. Dat is dan ook precies de bedoeling van alle oorlogspropaganda die tentoon wordt gespreid. De zaak moet koste wat kost 'levend' worden gehouden. Zo simpel is dat.

Wat moeten we hiermee? Blijven glimlachen, of gewoon laten doodbloeden? Een ding is zeker: hoe meer aandacht, hoe liever men het heeft. Met name de politiek zal zich moeten herbezinnen over wat men met deze club nog aan moet. Want de decennialang gevolgde volgzame afhankelijkheid is nu echt wel een gepasseerd station gebleken. De Gaulle had het al snel in de gaten, maar ja, hij was dan ook een buitenbeentje en geen 'Atlanticus' maar vooral continentaal gericht. Hij wist in elk geval uit eigen ervaring wat voor vlees hij in de kuip had en had weinig fiducie in de door Amerikanen en Engelsen gedomineerde organisatie. Het Marshall-plan voor Europa omvatte dan ook beduidend meer dan economische hulp alleen. De VS wilde op alle terreinen – en zeker ook militaire – een permanente foothold in Europa vestigen waarmee zij haar politiek-strategische belangen kon veilig stellen en zich van een stevige positie kon verzekeren. Institutioneel werd een en ander zorgvuldig ter hand genomen opdat Europa maar niet een 'eigen koers' zou gaan varen. Nu, dat heeft men geweten. De geesten werden rijp gemaakt voor een afhankelijkheid zonder weerga die tot op de dag van vandaag voortduurt. Want of de Amerikanen Europa nu wel of niet (meer) welgevallig zijn en hun gerichtheid verleggen is niet waar het om draait. De Navo is bovenal meer dan ooit een politiek-ideologisch instrument waarmee de VS Europa beleidsmatig domineert en de Unie naar haar hand kan zetten. Tot aan volledige schoffering van de internationale rechtsorde toe. 1 Zolang het idee blijft voortbestaan dat Europa niet op eigen benen kan staan of zich slechts militair (onder eenzelfde commandostructuur als de huidige) zou kunnen 'profileren', doet zij zichzelf schromelijk tekort. De Navo is noch een alternatief voor, noch een vehikel van de VN en moet dat ook niet willen zijn. Vredeshandhaving is een collectieve opgave voor de gehele wereldgemeenschap en alleen in het kader van de daartoe opgerichte VN kan er van legitieme interventie sprake zijn. Daartoe zouden de krachten gebundeld dienen te worden in plaats van dat men op eigen houtje opereert. Ook wat dit betreft is de Navo als verklaarde 'onderaannemer' een hinderpaal. Men beseft kortom niet hoezeer men zich laat verleiden tot mechanismen die gewapende conflicten aanjagen in plaats van te trachten deze te voorkomen. Alles in de veronderstelling dat men daarmee de vrede zou dienen. De geschiedenis wijst echter ondubbelzinnig uit dat doorgaans het tegendeel het geval is. Men graaft zich hoe langer hoe meer in, niet beseffend dat er op een gegeven moment geen weg terug meer is. Men kan de gevolgen van deze handelwijze wegwuiven, maar deze zullen nog heel wat voeten in aarde hebben en onnodige kaalslag teweeg brengen indien men niet tot herbezinning en inkeer komt.

Het wordt tijd voor echte volwassenwording. Europa is geen Amerika, ook al is het leven danig 'veramerikaniseerd'. Het belang en het besef van interdependentie heeft haar in tegenstelling tot de VS geen windeieren gelegd. Dáárop zou de focus moeten liggen en niet op allerlei aspiraties die grotendeels illusoir zijn. Soevereiniteit kan alleen in de gemeenschappelijkheid waardevolle betekenis hebben. 'Sonderwegen' leiden steevast tot marginalisering en isolering (ook een land als bijvoorbeeld Zwitserland is zich dit bewust en waakt ervoor om volledig 'buiten de orde' te geraken). Maar dat wil niet zeggen dat men zich alle ontwikkelingen dienaangaande moet laten welgevallen. Globalisering moge dan een gegeven zijn, het blijft uiteindelijk ook een uitkomst van politieke — ofwel menselijke — beslissingen. Er zijn altijd alternatieven, ook al lijkt men van het tegendeel overtuigd. Antwoorden op de financieel-economische en sociaal-maatschappelijke problemen van samenlevingen kunnen alleen gevonden worden in een gedeeld besef van solidariteit die onontbeerlijk is om deze vraagstukken het hoofd te kunnen bieden. Want nogmaals: niemand leeft op een eiland.

Sinds men de staat en haar publieke functies de rug heeft toegekeerd en de markt tot een deus ex machina heeft verklaard is men op hol geslagen. Het ongetemde paard springt wild in het rond en laat zich maar moeilijk in het gareel krijgen. Ook niet met drastische middelen. Met het aanjagen van een permanente oorlogsstemming op zowel militair als economisch gebied bereikt men exact het tegenovergestelde van wat men beoogt. Men keert zich van elkaar af en blijft uiteindelijk ten koste van zeer veel met lege handen achter.

Mensen kwetsbaar? Zonder elektriciteit lopen alle samenlevingen vast. Om de gehele infrastructuur inclusief alle communicatiekanalen plat te leggen zijn betrekkelijk weinig middelen nodig. Daar behoeven geen drones, tanks of bommenwerpers aan te pas te komen. Een paar gerichte computerhandelingen op afstand volstaan. Desnoods snijdt men hier en daar wat kabels door, of men saboteert satellieten. Mogelijkheden te over. (En is trouwens bij de Vietnamoorlog al niet gebleken hoezeer de publieke opinie een doorslaggevende factor kan zijn bij oorlogshandelingen? Nu dan. Ook de wapenindustrie zal er met haar verdienmodellen aan moeten geloven). We zijn tot over onze oren van dergelijke systemen afhankelijk geraakt en daarmee ook uiterst kwetsbaar voor allerlei soorten kwaadwillende activiteiten. Om staten en samenlevingen onder druk te zetten behoeft men zich echt niet meer op invasielegers te verlaten, ook al menen sommigen nog steeds van wel en maakt men zich daarover de meest idiote voorstellingen. 'Defensie' en 'veiligheid' hebben een heel andere dimensie en connotatie gekregen dan voorheen. Daarin speelt 'soldaatje spelen' een hoe langer hoe marginalere rol. Wie echter oorlogsmaterieel produceert en aanschaft doet dat niet om het wapentuig in de kast te zetten en op te bergen. Het zou volgens militair-strategen een 'afschrikwekkend' effect hebben, maar werkt natuurlijk feitelijk als een boemerang. Alles wat men aanjaagt krijgt men vroeger of later op zijn brood. Maar dat besef lijkt met de voortgezette Koude Oorlog grotendeels teloorgegaan. We zijn de vele mythes waarmee we onszelf gijzelen nog lang niet voorbij. "Volgens Westerman Holstijn is er 'een behoefte tot mythevorming in onze vrees- en wensfantasieën. Dat zijn geen echte mythen volgens klassiek model, maar ze hebben er veel van. Deze behoefte spruit in de eerste plaats voort uit het feit dat de vroegste psychische levenssituaties in ons voortleven, maar er komt nog allerlei bij. Wij leven er religieuze, sexuele, agressieve en machtsstrevingen in uit, maar ook liefde en haat, infantiele en volwassen psychische, kosmische belevingen en natuurfantasieën. Er worden primitieve verklaringen in gezocht van zoveel onbegrepen dingen van leven en dood en innerlijke conflicten weerspiegelen er zich in. 2 De Jungiaanse psychologie heeft ons voldoende vertrouwd gemaakt met zovele archetypische en innerlijke figuren en wensbeelden (man-vrouw-vader-moeder-kind, animus, anima) die we bewaard hebben in ons onbewuste. In onze sterk gedesacraliseerde maatschappij leven vele van de grote mythische thema's nog door, in vermomde en haast onkenbaar geworden vormen."  3

Tja, bij zo'n myriade aan (psychische) complexiteit is het lastig concreet zakendoen waar het conflictbeheersing betreft. Dat kan niet worden overgelaten aan drieste mannetjesputters die kennelijk wieg, box en speelplaats nog nauwelijks zijn ontstegen. Het leven moge dan in zeker opzicht een lucide spel zijn, maar is geen computergame. Onverantwoorde risico's nemen doet men maar voor zichzelf. Die mag men dan ook helemaal zèlf oplossen. Een (door de samenleving bekostigd) 'feestje' geeft geen pas. Er zijn waarachtig wel dringender zaken aan de orde om aan te pakken en daarvoor flink de handen uit de mouwen te steken. Laat die perfide 'spellogica' met bijbehorende 'kansberekening' nu maar eens even met rust. Dan wordt het misschien nog wat met alle vergezichten. Maar zolang Europa en de EU zich de wet laten voorschrijven en zich laten meeslepen in zinloze achterhoedegevechten zal men blijven zagen aan de eigen poten en zal alle beleidsmatige legitimiteit in het niets oplossen. Dan kunnen de Von der Leyens naar huis en op hun nagels bijten en is de party over. De EU heeft dan afgedaan en kan vervolgens samen met de VN in het mausoleum van goede bedoelingen worden bijgezet.

Mensen aan de zijlijn zoals Navo-chef Rutte hebben makkelijk praten. Geld tekort? Dan gewoon wat meer snijden in de sociale zekerheid [sic]. Een (overbodige) luxe toch in dit 'fantastische deel van de wereld' volgens hem ? Ach bezie deze sneue man toch eens goed die niet alleen van elk realisme is gespeend, maar er ook telkens weer blijk van geeft zich nauwelijks om de samenleving te bekommeren. Ja met Trump kan dit zetbaasje goed overweg, maar dat is ook niet verwonderlijk met zo'n geborneerde en tamelijk pathologische attitude. Intussen is het een en al uiterst rabiaat VVD-beleid wat de klok slaat. De meeste partijen lopen volgzaam achter alle symboolpolitiek aan en hebben nauwelijks weerwoord tegen de voortgaande kaalslag. Pensioenen? Plukken maar. Stabilisatie van de huren? Vergeet het maar. Inkomensherstel? Waar heeft u het over. Inflatie? Evenals de cumulatieve belastingsystematiek gewoon een 'basaal financieel gegeven'. Europa? Als het zo te pas komt. Enzovoort en zo verder. "De burger op één"? Alleen op papier. 'Bestaanszekerheid'? Idem dito.