Mensen zijn het zat om nog langer te worden uitgemolken en pikken het niet meer dat hun belastinggeld naar de oorlogsindustrie en het buitenland verdwijnt, terwijl de kosten voor levensonderhoud daarvoor de hoogte in worden gedreven. In Nederland verbijt men zich in stilte, maar in Frankrijk gaat men eensgezind de straat op om de regering tot andere keuzes en prioriteiten te dwingen.
Verschil in politieke cultuur en mentaliteit? Jazeker, want al die lijdzame volgzaamheid leidt tot niets, Dan is het makkelijk om de goege-meente koest te houden en lijkt alles ogenschijnlijk pais en vrêe. De legitimiteit van overheden, regeringen en volksvertegenwoordigingen raakt evenwel door alle desintegratie danig uit het lood. Uiteindelijk legt de democratie het loodje. Dat is dan de bittere prijs die men betaalt voor een rigide en hovaardig bestuur dat zich volledig van de realiteit heeft vervreemd.
Men kan echter niet langer volhouden dat men niet is gewaarschuwd. Ondanks alle bezwerende mantra's van 'samenwerken' zullen Europese staten en samenlevingen steeds verder desintegreren. Waar zinvolle doelen en richting ontbreken keren bevolkingen zich tegen ongebreidelde machtsuitoefening. Dat is een historisch gegeven en de resultante van het Atlantisch beleid waarbij men zich voortdurend naar de luimen van het Pentagon schikte. Nu is het allerwegen game over, daar de VS volledig onberekenbaar zijn geworden. De EU heeft het nakijken en de bevolking zoekt het maar uit. Men heeft zich willoos laten kaalplukken terwijl de leiders elkaar op de schouders slaan. Maar ook zij zullen met lege handen komen staan. Het Atlantisch feestje loopt in snel tempo ten einde. En zeker niet alleen in Frankrijk. Hoogmoed komt voor de val.
Daarentegen slaan analyses die zich louter richten op vandalisme en plundering de plank mis. Men krijgt hoe dan ook de rekening voor het wanbeleid en de disproportionele prioriteiten gepresenteerd. De energieprijzen en de belastingheffing ('energiearmoede') zijn de katalysatoren in het geheel van de diepgevoelde en langdurige onvrede over beleid en bestuur. De meegevoerde leuze L'état, c'est nous! spreekt boekdelen. 1 2
Het overheidsmanagement is kortom niet in in juiste handen. De modellen van financieel superkapitalisme, marktwerking, uitbesteding van staatsfuncties, 'strategische autonomie' en Koude Oorlogsdenken werken niet meer en hebben hun langste tijd gehad. De zaak moet op de schop en de democratie is toe aan een grondige reorganisatie. De burger dient volledig in beeld te komen en niet slechts als productiefactor te worden bezien en behandeld.
Intussen moge Zelenski met zijn rondreizend marionettentheater naar geld en middelen hengelen zoveel hij wil, het draagvlak voor de voortgezette oorlogsvoering kalft in snel tempo af. Ook Oekraïners zijn helemaal niet zo geporteerd van zijn methoden, zeker de naar het buitenland gevluchten niet. Zij vinden dat hun land nodeloos wordt opgeofferd aan geostrategische belangen en zien met lede ogen aan hoe velen dit proces achteloos toejuichen. Daar horen we weinig tot niets over in de media, maar reken maar dat de positie van Zelenski steeds hachelijker wordt. Daaraan veranderen ook Trump noch de EU iets.
1 Dit in tegenstelling tot de uitspraak van de vroegere Europese autocratische elite waarbij het adagium gold: "L'Europe sera de droite, ou ne sera pas".
De Belgische historica Klaartje Schrijvers promoveerde in 2007 op een proefschrift met dezelfde titel waarin voor het eerst een invloedrijk en verborgen netwerk van een industriële, financiële, conservatieve en extreemrechtse elite in naoorlogs Europa in kaart werd gebracht. Deze elite streefde achter de schermen naar een conservatief, rechts Europa dat wars was van linkse invloeden.
De titel verwijst naar het motto van deze elite die de absolute overtuiging koesterde dat Europa als beschaving ten onder zou gaan als het continent niet strikt autoritair bestuurd zou worden. Vandaag de dag kunnen invloedrijke, kapitaalkrachtige en internationaal opererende denktanks zoals onder meer de Heritage Foundation en Edmund Burke Foundation via hun welgezinde media als navolgers van deze visie en werkwijze worden beschouwd. Maar ook de Navo defensielobby laat zich hierin niet onbetuigd. Zij zocht volgens het onderzoek van Schrijvers immers al eerder via clandestiene schaduwnetwerken steun bij ultra-conservatieve en soms neofascistische elites. Huidige Navo-denktanks zijn onder meer Cyber Defence in Estland, Strategic Communications in Letland, Defence Against Terrorism in Turkije, de Atlantic Treaty Association in Brussel, het Center for European Policy Analysis in Washington en The Atlantic Council. Het Nederlandse instituut Clingendael onderhoudt nauwe banden met de Nederlandse overheid en ontvangt structurele subsidies van de ministeries van Buitenlandse Zaken en Defensie om de Atlantische gedachte te ondersteunen en te blijven promoten.
2 Ook de Zwitserse historicus en politicoloog Daniele Ganser heeft stevige kritiek op het buitenlands beleid van de VS en de eigenmachtige inmenging van de Navo in soevereine staten. Het Noord-Atlantisch Verdrag, of kortweg Navo, heeft nog steeds het imago van een defensieve alliantie. Het Black Book EU & NAVO levert bewijs dat beide organisaties allesbehalve vredestichtend zijn. Dat stelde Ganser al in zijn boek Nato's Illegal Wars (2017) en tevens in Imperium USA: Die hemmungslose Weltmacht (USA: The Ruthless Empire) (2020) en het meest recente Kampf der Giganten - China, Russland, USA und das Entstehen einer neuen Weltordnung (2026).
Waar westerse regeringen het bondgenootschap zien als een defensieve alliantie die de vrede bewaart, stelt Ganser dat de Navo in werkelijkheid een agressieve en aanvallende organisatie is die onder leiding van de Verenigde Staten wereldwijd soevereine staten destabiliseert. Hij wijst op Navo-interventies zoals de bombardementen op Joegoslavië (1999) en de militaire interventie in Libië (2011). Omdat deze acties geen mandaat hadden van de VN-Veiligheidsraad, bestempelt hij ze als illegale agressieoorlogen. Volgens hem fungeert de Navo puur als de gewapende tak van het Amerikaanse imperialisme om wereldwijde hegemonie te behouden en onwelgevallige regeringen omver te werpen. Volgens Ganser is de oorlog in de Oekraïne het directe gevolg van de westerse drang om Oekraïne bij de NAVO in te lijven, waarmee een rode lijn voor Rusland werd overschreden.
Ganser pleit er in zijn lezingen en via platforms zoals het Swiss Institute for Peace and Energy Research in Basel (SIPER) voor dat Europese landen – waaronder Duitsland en andere lidstaten – uit de Navo stappen. Hij adviseert landen om een strikte constitutionele neutraliteit aan te nemen, vergelijkbaar met de traditionele rol van Zwitserland, om zo te fungeren als een diplomatieke brug tussen grootmachten in plaats van onderdeel te zijn van een militair blok. Men zou kortom met reden kunnen stellen dat de gehanteerde vijandbeelden op zijn minst nuancering behoeven om tot een zekere mate van de-escalatie en stabilisatie van geopolitieke verhoudingen te komen. Daarvoor behoeft men zeker geen 'complotdenker' te zijn.