Reageren?

(redactie)

Beste activist,
Dat is zeker niet de bedoeling. Integendeel. Maar er is meer dan «Gewoon jezelf zijn» gelet op Jetten's uitspraak op de World Pride Parade in Amsterdam (1 aug 2026). Afgezien van de nietszeggendheid van deze uitspraak is het onverteerbaar dat juist deze neoliberaal die zijn ziel aan het kapitalisme heeft verkocht en de publieke sector inclusief burgerrechten verder afbreekt suggereert alsof daarmee de maatschappelijke ongelijkheid wel wordt opgelost en het verder pais en vree is. Iets om trots op te zijn? Een gotspe.
Men kan fenomenen zoals de strijd voor gelijke burgerrechten niet los zien van de beleidsmatige, ideologische en culturele context waarin deze strijd zich afspeelt. Wij nemen afstand van de gedepolitiseerde wijze waarop dit en soortgelijke vraagstukken worden benaderd en menen dat de zaak hiermee niet wordt gediend. Daarvoor zijn de kwesties te ernstig.
Zoals Amsterdam niet het zelfverklaarde magisch centrum van de wereld is, zo is de LHBTIQ+ gemeenschap niet die vermeende voorhoede van vooruitgang in burgerrechtelijke zin en al hetgeen hiermee wordt geassocieerd. Schijn bedriegt helaas ook hier. Dat zou anders kunnen, maar dan zullen de pijlen doeltreffender moeten worden gericht. Men kan wat dit betreft een analogie zien met vrolijke vakbonds-manifestaties van weleer die ook nauwelijks structureel hebben bijgedragen tot gewenste veranderingen qua werk en inkomen. De repressieve tolerantie bleek weerbarstiger dan men dacht. Zaken werden al grondig ingekapseld nog voordat een en ander 'explosief' kon worden. Dat is nu wederom aan de orde en zeker niet alleen wat het gender-issue betreft.

Activist

Al lezend in de rubriek Remains (Pride en Vanity) wil ik u erop wijzen dat u onrecht doet aan de persoonlijke inspanningen die velen zich moeten getroosten om tegen vooroordelen over de LHBTIQ+ gemeenschap te strijden en op te komen voor de vaak ontbrekende gelijkheid. Waarom neemt u zo'n antagonistische positie in, zo vraag ik mij af. U speelt hiermee rabiate tegenstanders van diversiteit alleen maar in de kaart.

Een verontwaardigde activist uit Watergraafsmeer

(redactie)

Beste heer/mevrouw de Bruyn,

Dank voor uw reactie. Uw opmerkingen behoeven overduidelijk enige toelichting onzerzijds.

Rond het fenomeen complotdenken bestaan helaas nogal wat misver-standen. Het onderbouwd blootleggen van lang niet altijd direct waarneembare machtsstructuren zoals machtsconcentratie is echter niet hetzelfde als complotdenken. Daarmee wordt van alles verondersteld en gesuggereerd zonder dat de structuren en mechanismen zèlf aan de orde komen. Wie kritiek levert op bestaande beleidsmechanismen en zich daarbij niet bedient van politiek geaccepteerde, dan wel gewenste benaderingen laadt al snel de verdenking van complotdenken' op zich. Dat is zeker niet altijd terecht, maar sluit wel de ogen voor menige kritiek die beleidsadaptieve voorstanders onwelgevallig is. Wij schuwen de feiten niet, maar trachten deze in hun juiste context te beschrijven en te benoemen. Wanneer men niet meer met verifieerbare argumenten het debat voert zijn we op de verkeerde weg. U hoeft het niet met onze analyses eens te zijn, maar het is al te gemakkelijk om deze zonder weerlegging op deze wijze af te doen. Voor de redactie gelden exact dezelfde maatstaven die wij voor anderen hanteren.

Overigens blijft interessant wat het fenomeen 'complot' an sich inhoudt. Wanneer is hier sprake van, wanneer niet? Het blijkt dat er in de loop der tijd flink wat van deze samenzweringsfenomenen zijn geweest die zich grotendeels aan publieke waarneming hebben onttrokken en waarvan pas achteraf kon worden vastgesteld dat hiervan sprake was (zie noot). Maar daarmee is elke ideologische kritiek nog niet per definitie verdacht. Men zou in dezelfde lijn evengoed kunnen beweren dat kritiek op het kapitalistische stelsel en haar ideologie zoals onder meer door Marx beschreven ook een vorm van complotdenken was. Daarmee zegt men uiteindelijk niets, behalve de suggestie dat elke onwelgevallige kritiek uit de lucht gegrepen zou zijn.
Zo zeggen ook termen als 'klimaatontkenner' niets. Afgezien van het grammaticale wangedrocht, wordt hiermee verhuld dat er wel degelijk kritiek mogelijk (en zelfs gewenst) blijft op aannames en beweringen die feitelijk matig worden onderbouwd.

Het gaat uiteindelijk niet om 'believers' versus 'non-believers', zelf niet om 'believing' en al helemaal niet om blind vertrouwen. Men kan pas vertrouwen hebben in de 'goede zaak' als die in de praktijk ook daadwerkelijk vertrouwenwekkend blijkt te zijn. Zolang dat niet het geval is zal contestatie en weerwoord noodzakelijk blijven.

De Redactie, 13 jul 2026

(1) Denk hierbij bijvoorbeeld aan de clandestiene Stay Behind Operaties die in de naoorlogse periode in Europa werden opgezet en waarnaar door de Belgische historica Schrijvers uitgebreid onderzoek is gedaan (Schrijvers, K. L'Europe sera de droite ou ne sera pas! De netwerking van een neo-aristocratische elite in de korte 20e eeuw
(Gent, 2007)(dissertatie). Denk ook aan vele geostrategische afspraken rond reële dan wel illusoire vijandbeelden die tegen beter weten in in stand worden gehouden.
Over de functie van complottheorieën heeft Patricia Turner een lijvige studie gepubliceerd, waarin ter verklaring van het bestaan van zulke denkbeelden het belang van een goed begrip van de verander(en)de sociale structuur en de daarmee verbonden mogelijkheden tot sociale mobiliteit worden benadrukt om de structurele machtsongelijkheid in een samenleving te kunnen doorgronden. Bij vage noties over de kansen die burgers zouden hebben (of zouden worden onthouden) ontstaan gemakkelijk allerlei speculatieve opvattingen ('complottheorieën') die niets verklaren of toevoegen, maar slechts de machteloosheid van burgers demonstreren (Turner, P. I heard it through the grapevine; rumor in African-American culture, 1994). Knight stelt bovendien dat samenzweringstheorieëen een tamelijk constante factor vormen in de Amerikaanse geschiedenis (Knight, P. ed. Conspiracy Theories in America: A Historical Overview, in Conspiracy Theories in American History, Vol. 1, 2003 :1-13; zie ook Butter, M. and Knight. P. Routledge handbook of conspiracy theories (2020).
Overigens is het goed te bedenken dat zaken vaker misgaan vanwege onnadenkendheid, onkunde, kortzichtigheid en gemakzucht, dan vanwege kwade opzet.

Ph de Bruyn

Bij het lezen van uw publicaties valt het mij op dat u instituties zoals de media en de journalistiek, het openbaar bestuur, maar ook adviesorganen en zelfs de academische wereld in een kwaad licht stelt en deze beticht van praktijken die het daglicht niet kunnen verdragen. Dit riekt naar complotdenken en heeft weinig te maken met de 'kritische distantie' die u zegt hoog te houden en anderen daarop afrekent. Anderen de maat nemen die voor uzelf blijkbaar niet geldt is precies hetgeen er aan uw publicaties schort. Die hebben dan ook weinig waarde.
Ph. de Bruyn, Wormerveer

(redactie)

Beste heer/mevrouw Leenheer,
Naast het kritisch volgen van politieke en maatschappelijke ontwikke-lingen nemen wij stelling tegen de massieve oorlogshitserij en de vele drogredenen en misconcepties daaromheen. Maar het blijft een gegeven dat geen enkele informatievoorziening waardenvrij is. Ook de acade-misch onderbouwde niet.

Wij stellen ons bij onze beschouwingen niet uitgesproken links of rechts op, maar het gaat erom dat duidelijk wordt gemaakt welke positie men inneemt en waarom dat van belang is. Daar is niets mis mee zolang het debat daarmee mogelijk blijft. Pas wanneer de zaken op slot gaan of bij voorbaat al worden dichtgetimmerd wordt het oppassen geblazen. Propaganda blijft echter een gegeven van alle tijden. Hoe beter die propaganda wordt doorzien, des te transparanter worden de beïnvloedingsmechanismen en de belangen die ermee gemoeid zijn. Bij het verhullen van beweegredenen worden mensen op het verkeerde been gezet. Dat stellen wij zo onbevooroordeeld mogelijk aan de kaak.
En wat politiek links-rechts betreft: bij alle regressieve en reactionaire dominantie is het linkse geluid wel erg mager geworden. Nog slechts een schaduw van wat het ooit was. Daarom is de angst voor tegengeluid bij politici eerder een bewijs van onvermogen dan dat er nu sprake zou zijn van ontwrichtende krachten ter linkerzijde. Het is eerder andersom zouden wij zeggen, ook al is dat niet de mainstream-opvatting. Wij verwijzen wat deze materie aangaat graag naar de ongezouten bevindingen van de Frankfurter Schule waar de onlangs overleden politiek filosoof Jürgen Habermas prominent deel van uitmaakte. Men liet zich bij beschouwingen niet leiden door angst, maar door kritische gedrevenheid die weldoordacht was en waarmee men niet de bedoeling had te plezieren, maar om uit te dagen ter verbreding van het inzicht. Ook voor ons nog altijd een navolgenswaard voorbeeld.

De redactie

18 maart 2026

D. Leenheer

Zijn jullie de weg van de agitprop ingeslagen? Ik dacht dat ik met onafhankelijke en onbevooroordeelde informatievoorziening te maken had, maar dat blijkt tegen te vallen. Ik volg juliie al een tijdje, maar merk dat benaderingen wel een flink links karakter hebben. Is dat ook de bedoeling?

Met vriendelijke groet,
D. Leenheer, Drempt

(redactie)

Beste Boris,
Nee dat is niet het geval. Voor wie werkelijk ander beleid wil is de spoeling zoals gezegd inderdaad zeer dun, maar dat neemt niet weg dat ook van de resterende partijen in beleidsmatig opzicht weinig te verwachten valt als het erop aan komt. De SP betuigt zich weliswaar consistent in haar beleidskritiek, maar verwacht vaak te veel van buitenparlementaire 'actie'. De werkelijke machtsstructuren blijven daardoor buiten schot en onaangetast. Ook de andere door u genoemde partijen laten het wat dit betreft afweten en vormen geen bedreiging voor de gehanteerde status quo. Zeker een partij als JA21 is geen alternatief voor bestaand beleid daar men zowel de Rutte-kabinetten als het laatste kabinet Schoof ten volle ondersteunde en er het liefst nog een paar flinke scheppen bovenop deed. Voor Volt en Forum geldt overigens hetzelfde, ondanks dat Volt op het belang van de rechtsstaat bleef hameren maar daarbij vooral de EU in al haar ambivalentie wilde volgen. Waar de burger heen kan die genoeg heeft van alle gedraai en substantiële verandering wil blijft dus de grote vraag. Zeker nu ook de nieuw aangetreden partijen zoals BBB en NSC het vertrouwen grotendeels hebben verspeeld en niet in staat bleken het tij te keren. Het blijft lastig. Zeker wanneer van (massieve) oppositie eigenlijk geen sprake is geweest, noch op termijn te verwachten valt. Ondanks dat de PVV wederom hoge ogen zal gooien zal de Nederlandse kiezer naar verwachting weer als vanouds de traditionele partijen blijven steunen zolang zich geen werkelijk alternatief aandient.

De redactie, 31 juli 2025

Boris

Even kort: als ik de redactie goed beluister dan blijft er bij de aanstaande verkiezingen weinig over om uit te kiezen. U noemt bij uw kritische opsomming niet de SP, Partij van de Dieren, DENK, JA21. Moet ik daaruit afleiden dat u deze partijen wel als mogelijk alternatief ziet?

Boris uit Lemmer

(redactie)

Beste Frank,
Ja we kennen deze redenering die (na de exegese van Lasch destijds) in cultuurfilosofische kring weer opgeld doet. Hoe relevant op zich ook, het gemis aan politiek-economische duiding waarbij het gevoerde beleid naar de achtergrond verdwijnt (en zo mogelijk wordt ontzien) is een apolitieke benadering die elke analyse opbreekt. Deze depolitisering die maatschappelijke vraagstukken en ontwikkelingen tot het micro-domein reduceert is juist waarom het in zoveel opzichten mis gaat. Het spiegelt de samenleving een (beslissende) macht voor die zij nauwelijks bezit en gaat voorbij aan de vele machtsmechanismen die burgers klein en afhankelijk houden. Vandaar dat wij niet zoveel met dit soort benaderingen ophebben. Van links tot rechts is men in de fuik van het hypermaterialisme gelopen waarbij links het volledig heeft laten afweten om hiervan (beleidsmatig) afstand te nemen. In zoverre is hebzucht wel aan de orde, maar niet op een wijze die van het gevoerde beleid losstaat. Rechts-extremisme wordt met name aangewakkerd door nationalistische en militaristische tendenzen die breeduit worden omarmd en gepropageerd. Men wil het 'eigen erf' koste wat kost vrijwaren van 'vervuilende' c.q. 'onzuivere' invloeden. Die obsessieve preoccupatie met 'zuiverheid' (en 'autonomie') doet samenlevingen de das om en frustreert alle internationale samenwerking. Dat zijn ontwikkelingen die ertoe doen en waartegen breeduit stelling zou moeten worden genomen. Met louter solipsistische gerichtheden komen we er niet.

F. van der Laan

U wijt de teloorgang van menselijke waarden aan gevoerd beleid, maar is het niet meer zo dat dit te wijten is aan hebzucht die domineert en rechtsextremisme aanwakkert? Zouden we onszelf op dit punt eens niet wat meer de maat moeten nemen in plaats van te wijzen naar anderen? Dat lijkt me een goede remedie om de polarisatie tegen te gaan.

Frank van der Laan, student Groningen

Bericht geplaatst 27 mei 2025

(redactie)

Beste heer/mevrouw van Harskamp,
Dank voor uw reactie. Verbinding is mooi als hiervan ook werkelijk sprake zou zijn. Maar het blijft twijfelachtig of de verbinding die u noemt wel met Koningsdagen e.d. wordt bewerkstelligt. De meningen hierover lopen althans nogal uiteen. Want de monarchie blijft hoe dan ook een historische aberratie tegen de achtergrond van een beslissende republikeinse ontstaansgeschiedenis waarin Nederland definitief vorm kreeg. Ook herdenkingen van gebeurtenissen uit het verleden blijken gekleurd door selectieve waarneming en herinnering. Met termen als 'de goede zaak dienen' kan men vele kanten uit. Op zich zeggen zulke uitspraken weinig. Zeker bij controversiële kwesties als het al of niet geven van steun aan voortgaande oorlogsvoering en een weifelende c.q. halfslachtige positio-nering ten aanzien van de internationale rechtsorde. Wij menen er nochtans goed aan te doen de vele ongerijmdheden van het leven in de huidige samenleving te benoemen en waar nodig aan de kaak te stellen. Niet om te polariseren, maar om het noodzakelijke debat hierover te bevorderen. Standpunten kunnen en mogen uiteenlopen. Daar is niets mis mee zolang men opponenten niet het recht ontneemt om kritiek te leveren. Jammer evenwel dat u onze waarnemingen als negatief beoordeelt. Scepsis blijft onze basale houding, waarbij wij anderen zeker niet het vieren van een feestje willen ontzeggen zolang er ook werkelijk iets te vieren valt. Over dit laatste hebben wij echter zo onze twijfels. Of men dit nu als (ongewenste) 'politiek' wil kwalificeren zoals hier en daar wordt gemeend, of niet.

F.A. van Harskamp

Het moet mij van het hart dat het mij teleurstelt dat u weinig melding maakt van verbindende elementen in de samenleving zoals Koningsdag, de jaarlijkse dodenherdenking en bevrijdingsdag om een paar van zulke terugkerende zaken te noemen. Daarmee laat de bevolking zien dat zij als één man achter de goede zaak kan staan en niet die verzameling egoïstische individuen is die u in uw artikelen opvoert. U schetst een uiterst negatief beeld van Nederland waarin ik mij niet herken.

Met vriendelijke groet, F. van Harskamp, Ede

Geplaatst op 6 mei 2025

(redactie)

Reactie op bericht van n.n.

Jammer dat u het zo ziet. Het is zeker niet onze bedoeling om deni-grerend te doen over deze oorlog. De aangerichte ellende is daarvoor reeds te omvangrijk en de gevolgen zo mogelijk nog groter. De propa-ganda gaat overigens over en weer alle kanten uit en blijft zeker niet beperkt tot één kamp. Wij pogen niets anders dan enige klaarheid te brengen in de vele berichten die ons dagelijks bereiken en die lang niet altijd de nuance respecteren die – ook in deze situatie – nodig en van belang blijft. Want wie zich slechts door sentimenten laat meeslepen is bij voorbaat al kansloos. Zeker wanneer die een bedenkelijk karakter hebben. Er wordt flink gesold met loyaliteiten en ook dàt is een ernstige zaak die men niet kan laten passeren. Hoe eerder deze oorlog stopt, hoe beter. Niet in de laatste plaats voor de Oekraïense bevolking zelf. Dan is tenminste niet alles verloren. Wie tot het bittere eind wil doorvechten roept de totale chaos over zich af. Dat geldt voor Rusland, maar evenzeer voor Oekraïne en bond-genoten. Blind pacifisme is niet hetzelfde als pleiten voor en aansturen op détente. En ook geen zwaktebod. Dat blijkt keer op keer een hardnekkige misvatting die momenteel helaas te veel opgeld doet. Wij blijven derhalve sceptisch bij alle tromgeroffel en spelen niemand in de kaart, maar steunen vooral degenen die oprecht de samenleving willen dienen, de vrede willen nastreven alsook daadwerkelijk willen bevorderen. Dat zijn niet de opportunisten die van vele walletjes willen eten, maar degenen die het (politieke) hart op de juiste plaats hebben. Helaas zijn zulke mensen vaak ver te zoeken en wordt hun geluid te midden van het helse lawaai te weinig gehoord.

De redactie

(redactie)

Onderstaand bericht is ingekort. Maar ondanks de anonimiteit hebben wij gemeend toch te plaatsen.

De redactie

n.n.

Het spijt me om te zeggen maar de vergelijking tussen de oorlog in de Oekraïne en de tv-serie Fawlty Towers in uw rubriek Remains is volledig misplaatst en smakeloos. U geeft er blijk van de situatie als een lachertje af te doen en daardoor niet ernstig te nemen. Deze oorlog kan niet serieus genoeg worden genomen en is niet gebaat bij relativering. Dat speelt de Russen alleen maar in de kaart. Men kan een voorbeeld nemen aan degenen die zich niet door propaganda laten misleiden en pal voor de goede zaak blijven staan. We kennen de aanbevelingen van ‘het gebroken geweertje’ maar al te goed. Onze kracht ligt in een sterke defensie, niet in pacifisme. Daar wordt zonder pardon overheen gewalst.

n.n.

Geplaatst 3 maart 2025

(redactie)

Dank Robin voor deze opsteker. Het doet goed om te horen dat zaken worden herkend. Ook over de grenzen heen. Het Albion van weleer is niet meer en dat leidt tot vreemde bokkensprongen waarbij elke richting ontbreekt. De problemen zijn echter minstens even groot als in Nederland, evenals de politieke inertie om zaken onder ogen te zien en aan te pakken. Samenlevingen zijn zeker toe aan andere oriëntaties die niet verbloemen en desavouereren, maar beetpakken. Daar hopen we dan maar op.

Robin H.

Dank u voor uw heldere en kernachtige uiteenzettingen over tal van actuele kwesties die de publieke opinie beroeren en daarmee ook de politieke agenda’s overstelpen. U bewijst ons daarmee als lezer en medeburger een grote dienst die in de mainstream-media node wordt gemist. Uw inzichten in de huidige geopolitieke ontwikkelingen kan ik alleen maar beamen. Ook hier in Engeland zijn de door u beschreven tekenen des tijds dagelijks zichtbaar. Ik kan hierover wel gaan uitweiden, maar houd het liever kort: Chapeau!

Robin H. (vanuit Salisbury, UK)

bericht geplaatst op 20 jan 2025

(redactie)

Beste Karen,

Jazeker daar heeft u in algemene zin gelijk in, maar wij zijn beschouwende analytici, geen politieke ‘Machers’. Dat betekent niet dat wij vrijblijvend aan de zijlijn staan, maar ons rekenschap geven van de complexiteit van vraagstukken zoals deze zich aandienen. Simpele oplossingen zijn er meestal niet, dat beseffen wij terdege. Maar dat wil niet zeggen dat elke (politieke, bestuurlijke of journalistieke) oprisping valide is of hout snijdt. Er is zogezegd nogal wat kaf onder het koren en daar doen wij naar eer en geweten kond van opdat er hopelijk wat (meer) licht kan gaan schijnen. Niemand heeft de waarheid in pacht, ook wij niet. Desondanks trachten wij beeld en werkelijkheid te onderscheiden en vooral het starre denken in dichotomieën, ofwel zwart-wit benaderingen, te doorbreken. Dat is nodig, want velen blijken zich hiermee steeds weer opnieuw behoorlijk klem te zetten. Managers hebben een zware verantwoordelijkheid, maar dan is het ook zaak dat die ten volle wordt nagekomen. Vaak gebeurt dit niet, met alle consequenties van dien. Dat is niet persoonlijk bedoeld, maar een constatering die helaas te vaak opgeld doet. De huidige bestuurscultuur is door het eenzijdig (vaak rigide) gehanteerde financieel-kapitalisme flink geërodeerd zonder dat daaraan paal en perk wordt gesteld. ‘Zelfregulering’ komt er meestal maar mondjesmaat aan te pas. Dat zou naar onze opvatting anders en beter kunnen, maar alles valt of staat zowel met de politieke als persoonlijke wil om hierin verandering te brengen. Van dat laatste zijn wij goed doordrongen. Hopelijk betoont u zich in uw werk een gunstige uitzondering opdat daarmee de brede ontregeling enigszins ingedamd kan worden. Wij blijven intussen misstanden en andere nijpende kwesties consequent aan de orde stellen om daarmee enige tegenwicht te vormen tegen de vele jubelverhalen die driftig maar vaak ongegrond worden rondgestrooid. Desondanks dank voor uw reactie.

K. da Silva-de Boer

Beste redactie, u heeft veel kritiek op politici, bestuurders, managers en anderen. Maar wat doet u zelf om de ontregeling zoals u noemt te bestrijden? De beste stuurlui staan meestal aan wal, terwijl anderen het vuile werk mogen opknappen. Dan is het nogal makkelijk om kritiek te leveren, maar er zal toch moeten worden bestuurd anders loopt alles uit de hand. Managers zijn niet die opportunistische graaiers zoals u ze afschildert, maar proberen er met de beste bedoelingen wat van te maken. Ik voel me daarom persoonlijk nogal aangesproken door wat u schrijft en wou u dit toch even laten weten.

Met vriendelijke groet,
Karen da Silva-de Boer, HRM-manager, Best

Bericht geplaatst op 25 okt 2024

(redactie)

Voor de duidelijkheid nog een kleine toevoeging op onze laatste reactie n.a.v. de opmerkingen van Britta de Jonghe.
Counting one's blessings is zeker geen verkeerde eigenschao, maar dient wel in de juiste verhouding te gebeuren. Ofwel met oog voor de vele – onnodige – tekortkomingen die zowel aan het beleid als aan de samenlevingsordening kleven. Dat het 'atijd beter' kan is daarom geen argument dat in redelijkheid ten finale kan worden gehanteerd, maar een dooddoener die geen recht doet aan de urgentie van samenlevingsvraagstukken waar ook Nederland mee kampt. Wie alles wil blijft met lege handen staan, maar wie de vele ons ter beschikking staande mogelijkheden achteloos naast zich neer legt evenzeer.
Kortom doen wat ons te doen staat. Niets meer of minder.

De redactie